CF2 Periode April 2022
No. 1
Sebuah kotak terdiri atas 30 30 30 bola merah dan 70 70 70 bola hijau.
Tentukan probabilitas peluang terambilnya 8 8 8 bola merah tepat dalam sampel berukuran 20 20 20 , jika pengambilan sampel dilakukan tanpa pengembalian (pengulangan tidak diperbolehkan).
a. 0,12 0{,}12 0 , 12
b. 0,24 0{,}24 0 , 24
c. 0,36 0{,}36 0 , 36
d. 0,48 0{,}48 0 , 48
e. 0,6 0{,}6 0 , 6
≡ Jawaban No. 1 ›
(a). 0,12 0{,}12 0 , 12
ℹ Rumus ›
Distribusi Hipergeometrik : sampling tanpa pengembalian dari populasi dengan dua kategori.
P [ X = k ] = ( K k ) ( N − K n − k ) ( N n ) P[X=k] = \frac{\dbinom{K}{k}\dbinom{N-K}{n-k}}{\dbinom{N}{n}} P [ X = k ] = ( n N ) ( k K ) ( n − k N − K )
N N N = total populasi, K K K = jumlah “sukses” dalam populasi, n n n = ukuran sampel, k k k = jumlah “sukses” dalam sampel.
Diketahui:
N = 100 N = 100 N = 100 bola total: K = 30 K = 30 K = 30 bola merah, N − K = 70 N-K = 70 N − K = 70 bola hijau
n = 20 n = 20 n = 20 sampel diambil tanpa pengembalian
Target: P [ X = 8 ] P[X = 8] P [ X = 8 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Verifikasi Model
Pengambilan tanpa pengembalian dari populasi terbatas dengan dua kategori (merah/hijau) → Hipergeometrik.
Langkah 2: Hitung Probabilitas
P [ X = 8 ] = ( 30 8 ) ( 70 12 ) ( 100 20 ) P[X=8] = \frac{\dbinom{30}{8}\dbinom{70}{12}}{\dbinom{100}{20}} P [ X = 8 ] = ( 20 100 ) ( 8 30 ) ( 12 70 )
Secara numerik (menggunakan kalkulator/tabel):
P [ X = 8 ] ≈ 0,116 ≈ 0,12 P[X=8] \approx 0{,}116 \approx \mathbf{0{,}12} P [ X = 8 ] ≈ 0 , 116 ≈ 0 , 12
Hasil Akhir: (a) . 0,12 0{,}12 0 , 12
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan Binomial dengan p = 30 / 100 = 0,3 p = 30/100 = 0{,}3 p = 30/100 = 0 , 3 — Binomial berlaku untuk sampling dengan pengembalian. Karena populasi terbatas dan pengambilan tanpa pengembalian, gunakan Hipergeometrik.
Salah menghitung ( 100 20 ) \binom{100}{20} ( 20 100 ) — manfaatkan simetri atau kalkulator.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
”8 8 8 bola merah tepat ” berarti k = 8 k = 8 k = 8 , bukan k ≥ 8 k \geq 8 k ≥ 8 .
▲ Red Flags ›
“Tanpa pengembalian” + populasi terbatas → selalu Hipergeometrik, bukan Binomial.
No. 2
Perusahaan asuransi membayar klaim rumah sakit. Jumlah klaim yang berisikan biaya IGD atau biaya operasi adalah 85 % 85\% 85% dari total jumlah klaim. Jumlah klaim yang tidak termasuk biaya IGD adalah 25 % 25\% 25% dari total jumlah klaim. Terjadinya biaya IGD tidak tergantung pada terjadinya biaya operasi pada klaim rumah sakit.
Tentukan probabilitas bahwa klaim yang diajukan ke perusahaan asuransi termasuk biaya operasi.
a. 0,8 0{,}8 0 , 8
b. 0,4 0{,}4 0 , 4
c. 0,25 0{,}25 0 , 25
d. 0,2 0{,}2 0 , 2
e. 0,1 0{,}1 0 , 1
≡ Jawaban No. 2 ›
(b). 0,4 0{,}4 0 , 4
ℹ Rumus ›
Inklusi-Eksklusi untuk dua kejadian:
P [ A ∪ B ] = P [ A ] + P [ B ] − P [ A ∩ B ] P[A \cup B] = P[A] + P[B] - P[A \cap B] P [ A ∪ B ] = P [ A ] + P [ B ] − P [ A ∩ B ]
Independensi: P [ A ∩ B ] = P [ A ] ⋅ P [ B ] P[A \cap B] = P[A] \cdot P[B] P [ A ∩ B ] = P [ A ] ⋅ P [ B ]
Diketahui:
P [ I ∪ O ] = 0,85 P[I \cup O] = 0{,}85 P [ I ∪ O ] = 0 , 85 (IGD atau Operasi)
P [ I c ] = 0,25 P[I^c] = 0{,}25 P [ I c ] = 0 , 25 → P [ I ] = 0,75 P[I] = 0{,}75 P [ I ] = 0 , 75 (biaya IGD)
I I I dan O O O independen
Target: P [ O ] P[O] P [ O ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Terapkan Independensi ke Inklusi-Eksklusi
Karena I ⊥ O I \perp O I ⊥ O :
P [ I ∪ O ] = P [ I ] + P [ O ] − P [ I ] ⋅ P [ O ] P[I \cup O] = P[I] + P[O] - P[I]\cdot P[O] P [ I ∪ O ] = P [ I ] + P [ O ] − P [ I ] ⋅ P [ O ]
0,85 = 0,75 + P [ O ] − 0,75 P [ O ] 0{,}85 = 0{,}75 + P[O] - 0{,}75\,P[O] 0 , 85 = 0 , 75 + P [ O ] − 0 , 75 P [ O ]
Langkah 2: Selesaikan untuk P [ O ] P[O] P [ O ]
0,85 − 0,75 = P [ O ] ( 1 − 0,75 ) = 0,25 P [ O ] 0{,}85 - 0{,}75 = P[O](1 - 0{,}75) = 0{,}25\,P[O] 0 , 85 − 0 , 75 = P [ O ] ( 1 − 0 , 75 ) = 0 , 25 P [ O ]
P [ O ] = 0,10 0,25 = 0,4 P[O] = \frac{0{,}10}{0{,}25} = 0{,}4 P [ O ] = 0 , 25 0 , 10 = 0 , 4
Hasil Akhir: (b) . 0,4 0{,}4 0 , 4
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengabaikan syarat independensi dan menggunakan P [ I ∩ O ] = 0 P[I \cap O] = 0 P [ I ∩ O ] = 0 (saling eksklusif) — dua kejadian independen tidak berarti saling eksklusif.
Mengira P [ O ] = P [ I ∪ O ] − P [ I ] = 0,10 P[O] = P[I \cup O] - P[I] = 0{,}10 P [ O ] = P [ I ∪ O ] − P [ I ] = 0 , 10 (mengabaikan irisan).
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Tidak termasuk biaya IGD” = P [ I c ] = 0,25 P[I^c] = 0{,}25 P [ I c ] = 0 , 25 , bukan P [ I ] = 0,25 P[I] = 0{,}25 P [ I ] = 0 , 25 .
▲ Red Flags ›
Independen ≠ saling eksklusif. Gunakan P [ I ∩ O ] = P [ I ] ⋅ P [ O ] P[I \cap O] = P[I] \cdot P[O] P [ I ∩ O ] = P [ I ] ⋅ P [ O ] untuk kejadian independen.
No. 3
Seorang aktuaris sedang mempelajari tiga penyakit, dilambangkan dengan A A A , B B B , dan C C C . Untuk masing-masing dari ketiga penyakit tersebut, probabilitasnya adalah 0,1 0{,}1 0 , 1 bahwa seseorang dalam populasi hanya memiliki penyakit tersebut (dan tidak ada penyakit lain). Untuk setiap dua dari tiga penyakit, probabilitasnya adalah 0,12 0{,}12 0 , 12 bahwa dia memiliki tepat dua penyakit tersebut. Probabilitas bahwa seseorang memiliki ketiga penyakit, dengan diketahui bahwa dia memiliki A A A dan B B B adalah 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1 .
Tentukan probabilitas bahwa seseorang tidak memiliki salah satu dari ketiga penyakit tersebut, dengan diketahui dia tidak memiliki penyakit A A A .
a. 0,280 0{,}280 0 , 280
b. 0,311 0{,}311 0 , 311
c. 0,467 0{,}467 0 , 467
d. 0,584 0{,}584 0 , 584
e. 0,700 0{,}700 0 , 700
≡ Jawaban No. 3 ›
(c). 0,467 0{,}467 0 , 467
ℹ Rumus ›
Inklusi-Eksklusi tiga kejadian:
P [ A ∪ B ∪ C ] = ∑ P [ A i ] − ∑ P [ A i ∩ A j ] + P [ A ∩ B ∩ C ] P[A \cup B \cup C] = \sum P[A_i] - \sum P[A_i \cap A_j] + P[A \cap B \cap C] P [ A ∪ B ∪ C ] = ∑ P [ A i ] − ∑ P [ A i ∩ A j ] + P [ A ∩ B ∩ C ]
Probabilitas bersyarat: P [ Tidak ada ∣ A c ] = P [ Tidak ada ] P [ A c ] P[\text{Tidak ada} \mid A^c] = \dfrac{P[\text{Tidak ada}]}{P[A^c]} P [ Tidak ada ∣ A c ] = P [ A c ] P [ Tidak ada ]
Diketahui:
P [ hanya A ] = P [ hanya B ] = P [ hanya C ] = 0,1 P[\text{hanya } A] = P[\text{hanya } B] = P[\text{hanya } C] = 0{,}1 P [ hanya A ] = P [ hanya B ] = P [ hanya C ] = 0 , 1
P [ tepat A ∩ B ] = P [ tepat A ∩ C ] = P [ tepat B ∩ C ] = 0,12 P[\text{tepat } A \cap B] = P[\text{tepat } A \cap C] = P[\text{tepat } B \cap C] = 0{,}12 P [ tepat A ∩ B ] = P [ tepat A ∩ C ] = P [ tepat B ∩ C ] = 0 , 12
P [ A ∩ B ∩ C ∣ A ∩ B ] = 1 3 P[A \cap B \cap C \mid A \cap B] = \dfrac{1}{3} P [ A ∩ B ∩ C ∣ A ∩ B ] = 3 1
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Cari P [ A ∩ B ∩ C ] P[A \cap B \cap C] P [ A ∩ B ∩ C ]
Misalkan r = P [ A ∩ B ] r = P[A \cap B] r = P [ A ∩ B ] dan s = P [ A ∩ B ∩ C ] s = P[A \cap B \cap C] s = P [ A ∩ B ∩ C ] .
“Tepat A A A dan B B B ” (tanpa C C C ) = P [ A ∩ B ] − P [ A ∩ B ∩ C ] = r − s = 0,12 = P[A \cap B] - P[A \cap B \cap C] = r - s = 0{,}12 = P [ A ∩ B ] − P [ A ∩ B ∩ C ] = r − s = 0 , 12
P [ A ∩ B ∩ C ∣ A ∩ B ] = s r = 1 3 P[A \cap B \cap C \mid A \cap B] = \dfrac{s}{r} = \dfrac{1}{3} P [ A ∩ B ∩ C ∣ A ∩ B ] = r s = 3 1 , sehingga s = r 3 s = \dfrac{r}{3} s = 3 r
Substitusi: r − r 3 = 2 r 3 = 0,12 ⟹ r = 0,18 r - \dfrac{r}{3} = \dfrac{2r}{3} = 0{,}12 \implies r = 0{,}18 r − 3 r = 3 2 r = 0 , 12 ⟹ r = 0 , 18 , s = 0,06 s = 0{,}06 s = 0 , 06
Langkah 2: Cari P [ A ] P[A] P [ A ]
P [ A ] = P [ hanya A ] + P [ tepat A B ] + P [ tepat A C ] + P [ A B C ] P[A] = P[\text{hanya }A] + P[\text{tepat }AB] + P[\text{tepat }AC] + P[ABC] P [ A ] = P [ hanya A ] + P [ tepat A B ] + P [ tepat A C ] + P [ A B C ]
= 0,1 + 0,12 + 0,12 + 0,06 = 0,40 = 0{,}1 + 0{,}12 + 0{,}12 + 0{,}06 = 0{,}40 = 0 , 1 + 0 , 12 + 0 , 12 + 0 , 06 = 0 , 40
Langkah 3: Cari P [ A ∪ B ∪ C ] P[A \cup B \cup C] P [ A ∪ B ∪ C ]
P [ A ∪ B ∪ C ] = 3 ( 0,40 ) − 3 ( 0,18 ) + 0,06 = 1,20 − 0,54 + 0,06 = 0,72 P[A \cup B \cup C] = 3(0{,}40) - 3(0{,}18) + 0{,}06 = 1{,}20 - 0{,}54 + 0{,}06 = 0{,}72 P [ A ∪ B ∪ C ] = 3 ( 0 , 40 ) − 3 ( 0 , 18 ) + 0 , 06 = 1 , 20 − 0 , 54 + 0 , 06 = 0 , 72
Langkah 4: Cari P [ Tidak ada penyakit ] P[\text{Tidak ada penyakit}] P [ Tidak ada penyakit ]
P [ Tidak ada ] = 1 − 0,72 = 0,28 P[\text{Tidak ada}] = 1 - 0{,}72 = 0{,}28 P [ Tidak ada ] = 1 − 0 , 72 = 0 , 28
Langkah 5: Terapkan Probabilitas Bersyarat
P [ A c ] = 1 − P [ A ] = 1 − 0,40 = 0,60 P[A^c] = 1 - P[A] = 1 - 0{,}40 = 0{,}60 P [ A c ] = 1 − P [ A ] = 1 − 0 , 40 = 0 , 60
Peristiwa “tidak ada penyakit” ⊆ A c \subseteq A^c ⊆ A c , sehingga:
P [ Tidak ada ∣ A c ] = P [ Tidak ada ] P [ A c ] = 0,28 0,60 = 7 15 ≈ 0,467 P[\text{Tidak ada} \mid A^c] = \frac{P[\text{Tidak ada}]}{P[A^c]} = \frac{0{,}28}{0{,}60} = \frac{7}{15} \approx 0{,}467 P [ Tidak ada ∣ A c ] = P [ A c ] P [ Tidak ada ] = 0 , 60 0 , 28 = 15 7 ≈ 0 , 467
Hasil Akhir: (c) . 0,467 0{,}467 0 , 467
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira P [ A ] = 0,1 P[A] = 0{,}1 P [ A ] = 0 , 1 (hanya yang “hanya A”) — P [ A ] P[A] P [ A ] mencakup semua kasus: hanya A, tepat AB, tepat AC, dan ABC.
Lupa bahwa “tepat dua penyakit” = P [ A ∩ B ] − P [ A ∩ B ∩ C ] = P[A \cap B] - P[A \cap B \cap C] = P [ A ∩ B ] − P [ A ∩ B ∩ C ] , bukan P [ A ∩ B ] P[A \cap B] P [ A ∩ B ] .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Tidak memiliki salah satu dari ketiga” = tidak memiliki A, B, maupun C = komplemen dari A ∪ B ∪ C A \cup B \cup C A ∪ B ∪ C .
▲ Red Flags ›
Soal tipe “tepat k k k dari n n n kejadian” → bangun tabel probabilitas regional secara hati-hati sebelum menerapkan inklusi-eksklusi.
No. 4
Diberikan moment generating function untuk fungsi gabungan dari variabel acak X X X dan Y Y Y sebagai berikut:
M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 1 3 ( 1 − t 2 ) + 2 3 e t 1 × 2 ( 2 − t 2 ) , untuk t 2 < 1 M_{X,Y}(t_1, t_2) = \frac{1}{3(1-t_2)} + \frac{2}{3}e^{t_1} \times \frac{2}{(2-t_2)}, \quad \text{untuk } t_2 < 1 M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 3 ( 1 − t 2 ) 1 + 3 2 e t 1 × ( 2 − t 2 ) 2 , untuk t 2 < 1
Tentukan Var [ X ] \text{Var}[X] Var [ X ] .
a. 1 18 \dfrac{1}{18} 18 1
b. 1 9 \dfrac{1}{9} 9 1
c. 1 6 \dfrac{1}{6} 6 1
d. 2 9 \dfrac{2}{9} 9 2
e. 2 3 \dfrac{2}{3} 3 2
≡ Jawaban No. 4 ›
(d). 2 9 \dfrac{2}{9} 9 2
ℹ Rumus ›
MGF marginal X X X : M X ( t 1 ) = M X , Y ( t 1 , 0 ) M_X(t_1) = M_{X,Y}(t_1, 0) M X ( t 1 ) = M X , Y ( t 1 , 0 )
Momen dari MGF: E [ X ] = M X ′ ( 0 ) E[X] = M_X'(0) E [ X ] = M X ′ ( 0 ) , E [ X 2 ] = M X ′ ′ ( 0 ) E[X^2] = M_X''(0) E [ X 2 ] = M X ′′ ( 0 )
Var ( X ) = E [ X 2 ] − ( E [ X ] ) 2 \text{Var}(X) = E[X^2] - (E[X])^2 Var ( X ) = E [ X 2 ] − ( E [ X ] ) 2
Diketahui:
M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 1 3 ( 1 − t 2 ) + 2 3 e t 1 ⋅ 2 2 − t 2 M_{X,Y}(t_1,t_2) = \dfrac{1}{3(1-t_2)} + \dfrac{2}{3}e^{t_1}\cdot\dfrac{2}{2-t_2} M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 3 ( 1 − t 2 ) 1 + 3 2 e t 1 ⋅ 2 − t 2 2
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Identifikasi Struktur MGF
Tulis MGF dalam bentuk:
M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 1 3 ⋅ e 0 ⋅ t 1 ⏟ X = 0 ⋅ 1 1 − t 2 ⏟ Y ∼ Exp ( 1 ) + 2 3 ⋅ e t 1 ⏟ X = 1 ⋅ 2 2 − t 2 ⏟ Y ∼ Exp ( 2 ) M_{X,Y}(t_1,t_2) = \frac{1}{3} \cdot \underbrace{e^{0 \cdot t_1}}_{X=0} \cdot \underbrace{\frac{1}{1-t_2}}_{Y \sim \text{Exp}(1)} + \frac{2}{3} \cdot \underbrace{e^{t_1}}_{X=1} \cdot \underbrace{\frac{2}{2-t_2}}_{Y \sim \text{Exp}(2)} M X , Y ( t 1 , t 2 ) = 3 1 ⋅ X = 0 e 0 ⋅ t 1 ⋅ Y ∼ Exp ( 1 ) 1 − t 2 1 + 3 2 ⋅ X = 1 e t 1 ⋅ Y ∼ Exp ( 2 ) 2 − t 2 2
Ini adalah distribusi campuran : dengan probabilitas 1 3 \frac{1}{3} 3 1 , ( X , Y ) = ( 0 , Y 1 ) (X,Y) = (0,\; Y_1) ( X , Y ) = ( 0 , Y 1 ) dengan Y 1 ∼ Exp ( 1 ) Y_1 \sim \text{Exp}(1) Y 1 ∼ Exp ( 1 ) ; dengan probabilitas 2 3 \frac{2}{3} 3 2 , ( X , Y ) = ( 1 , Y 2 ) (X,Y) = (1,\; Y_2) ( X , Y ) = ( 1 , Y 2 ) dengan Y 2 ∼ Exp ( 2 ) Y_2 \sim \text{Exp}(2) Y 2 ∼ Exp ( 2 ) .
Langkah 2: Distribusi Marginal X X X
X X X adalah variabel Bernoulli: P [ X = 0 ] = 1 3 P[X=0] = \frac{1}{3} P [ X = 0 ] = 3 1 , P [ X = 1 ] = 2 3 P[X=1] = \frac{2}{3} P [ X = 1 ] = 3 2 .
Langkah 3: Hitung E [ X ] E[X] E [ X ] dan E [ X 2 ] E[X^2] E [ X 2 ]
E [ X ] = 0 ⋅ 1 3 + 1 ⋅ 2 3 = 2 3 E[X] = 0 \cdot \frac{1}{3} + 1 \cdot \frac{2}{3} = \frac{2}{3} E [ X ] = 0 ⋅ 3 1 + 1 ⋅ 3 2 = 3 2
E [ X 2 ] = 0 2 ⋅ 1 3 + 1 2 ⋅ 2 3 = 2 3 E[X^2] = 0^2 \cdot \frac{1}{3} + 1^2 \cdot \frac{2}{3} = \frac{2}{3} E [ X 2 ] = 0 2 ⋅ 3 1 + 1 2 ⋅ 3 2 = 3 2
Langkah 4: Hitung Variansi
Var ( X ) = E [ X 2 ] − ( E [ X ] ) 2 = 2 3 − ( 2 3 ) 2 = 2 3 − 4 9 = 6 9 − 4 9 = 2 9 \text{Var}(X) = E[X^2] - (E[X])^2 = \frac{2}{3} - \left(\frac{2}{3}\right)^2 = \frac{2}{3} - \frac{4}{9} = \frac{6}{9} - \frac{4}{9} = \frac{2}{9} Var ( X ) = E [ X 2 ] − ( E [ X ] ) 2 = 3 2 − ( 3 2 ) 2 = 3 2 − 9 4 = 9 6 − 9 4 = 9 2
Hasil Akhir: (d) . 2 9 \dfrac{2}{9} 9 2
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menghitung variansi Y Y Y bukan variansi X X X — soal menanyakan Var [ X ] \text{Var}[X] Var [ X ] .
Menggunakan turunan MGF bersama secara langsung tanpa memisahkan marginal X X X .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
MGF bersama ini adalah campuran dua komponen; faktor e t 1 e^{t_1} e t 1 dan e 0 ⋅ t 1 e^{0 \cdot t_1} e 0 ⋅ t 1 mencerminkan X = 1 X=1 X = 1 dan X = 0 X=0 X = 0 .
▲ Red Flags ›
Jika MGF berbentuk penjumlahan terbobot ∑ w i ⋅ M X i ( t ) \sum w_i \cdot M_{X_i}(t) ∑ w i ⋅ M X i ( t ) , ini distribusi campuran — identifikasi bobot dan komponen sebelum menghitung momen.
No. 5
Misalkan X X X menyatakan status kesehatan seseorang (0 0 0 = tidak terkena kanker, 1 1 1 = terkena kanker) dan Y Y Y menyatakan hasil diagnosa pada orang tersebut (0 0 0 = hasil negatif, 1 1 1 = hasil positif). Diketahui fungsi densitas bersama dari X X X dan Y Y Y sebagai berikut:
P [ X = 0 , Y = 0 ] = 0,77 P [ X = 1 , Y = 0 ] = 0,2 P[X=0, Y=0] = 0{,}77 \qquad P[X=1, Y=0] = 0{,}2 P [ X = 0 , Y = 0 ] = 0 , 77 P [ X = 1 , Y = 0 ] = 0 , 2
P [ X = 0 , Y = 1 ] = 0,01 P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0,02 P[X=0, Y=1] = 0{,}01 \qquad P[X=1, Y=1] = 0{,}02 P [ X = 0 , Y = 1 ] = 0 , 01 P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0 , 02
Tentukan Var ( Y ∣ X = 1 ) \text{Var}(Y \mid X = 1) Var ( Y ∣ X = 1 ) .
a. 0,08 0{,}08 0 , 08
b. 0,13 0{,}13 0 , 13
c. 0,17 0{,}17 0 , 17
d. 0,2 0{,}2 0 , 2
e. 0,25 0{,}25 0 , 25
≡ Jawaban No. 5 ›
(a). 0,08 0{,}08 0 , 08
ℹ Rumus ›
P [ Y = y ∣ X = 1 ] = P [ X = 1 , Y = y ] P [ X = 1 ] P[Y=y \mid X=1] = \frac{P[X=1, Y=y]}{P[X=1]} P [ Y = y ∣ X = 1 ] = P [ X = 1 ] P [ X = 1 , Y = y ]
Var ( Y ∣ X = 1 ) = E [ Y 2 ∣ X = 1 ] − ( E [ Y ∣ X = 1 ] ) 2 \text{Var}(Y \mid X=1) = E[Y^2 \mid X=1] - (E[Y \mid X=1])^2 Var ( Y ∣ X = 1 ) = E [ Y 2 ∣ X = 1 ] − ( E [ Y ∣ X = 1 ] ) 2
Diketahui:
P [ X = 1 , Y = 0 ] = 0,2 P[X=1, Y=0] = 0{,}2 P [ X = 1 , Y = 0 ] = 0 , 2 ; P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0,02 P[X=1, Y=1] = 0{,}02 P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0 , 02
Target: Var ( Y ∣ X = 1 ) \text{Var}(Y \mid X=1) Var ( Y ∣ X = 1 )
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung P [ X = 1 ] P[X=1] P [ X = 1 ]
P [ X = 1 ] = P [ X = 1 , Y = 0 ] + P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0,2 + 0,02 = 0,22 P[X=1] = P[X=1, Y=0] + P[X=1, Y=1] = 0{,}2 + 0{,}02 = 0{,}22 P [ X = 1 ] = P [ X = 1 , Y = 0 ] + P [ X = 1 , Y = 1 ] = 0 , 2 + 0 , 02 = 0 , 22
Langkah 2: Distribusi Bersyarat Y ∣ X = 1 Y \mid X=1 Y ∣ X = 1
P [ Y = 0 ∣ X = 1 ] = 0,2 0,22 = 10 11 P[Y=0 \mid X=1] = \frac{0{,}2}{0{,}22} = \frac{10}{11} P [ Y = 0 ∣ X = 1 ] = 0 , 22 0 , 2 = 11 10
P [ Y = 1 ∣ X = 1 ] = 0,02 0,22 = 1 11 P[Y=1 \mid X=1] = \frac{0{,}02}{0{,}22} = \frac{1}{11} P [ Y = 1 ∣ X = 1 ] = 0 , 22 0 , 02 = 11 1
Langkah 3: Hitung E [ Y ∣ X = 1 ] E[Y \mid X=1] E [ Y ∣ X = 1 ]
E [ Y ∣ X = 1 ] = 0 ⋅ 10 11 + 1 ⋅ 1 11 = 1 11 E[Y \mid X=1] = 0 \cdot \frac{10}{11} + 1 \cdot \frac{1}{11} = \frac{1}{11} E [ Y ∣ X = 1 ] = 0 ⋅ 11 10 + 1 ⋅ 11 1 = 11 1
Langkah 4: Hitung E [ Y 2 ∣ X = 1 ] E[Y^2 \mid X=1] E [ Y 2 ∣ X = 1 ]
Karena Y ∈ { 0 , 1 } Y \in \{0,1\} Y ∈ { 0 , 1 } : Y 2 = Y Y^2 = Y Y 2 = Y , sehingga E [ Y 2 ∣ X = 1 ] = 1 11 E[Y^2 \mid X=1] = \dfrac{1}{11} E [ Y 2 ∣ X = 1 ] = 11 1 .
Langkah 5: Hitung Variansi Bersyarat
Var ( Y ∣ X = 1 ) = 1 11 − ( 1 11 ) 2 = 1 11 ( 1 − 1 11 ) = 1 11 ⋅ 10 11 = 10 121 ≈ 0,0826 ≈ 0,08 \text{Var}(Y \mid X=1) = \frac{1}{11} - \left(\frac{1}{11}\right)^2 = \frac{1}{11}\left(1 - \frac{1}{11}\right) = \frac{1}{11} \cdot \frac{10}{11} = \frac{10}{121} \approx 0{,}0826 \approx 0{,}08 Var ( Y ∣ X = 1 ) = 11 1 − ( 11 1 ) 2 = 11 1 ( 1 − 11 1 ) = 11 1 ⋅ 11 10 = 121 10 ≈ 0 , 0826 ≈ 0 , 08
Hasil Akhir: (a) . 0,08 0{,}08 0 , 08
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan P [ X = 1 ] = 1 P[X=1] = 1 P [ X = 1 ] = 1 — ini bukan kondisi “diberikan bahwa X = 1 X=1 X = 1 ” dalam arti probabilitas, melainkan kita perlu menormalisasi distribusi bersama.
Untuk Y ∈ { 0 , 1 } Y \in \{0,1\} Y ∈ { 0 , 1 } (Bernoulli): Var ( Y ) = p ( 1 − p ) \text{Var}(Y) = p(1-p) Var ( Y ) = p ( 1 − p ) di mana p = P [ Y = 1 ] p = P[Y=1] p = P [ Y = 1 ] .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Menggunakan P [ X = 1 ] = 0,02 P[X=1] = 0{,}02 P [ X = 1 ] = 0 , 02 saja (hanya satu baris) — harus jumlahkan semua nilai Y Y Y untuk mendapat P [ X = 1 ] P[X=1] P [ X = 1 ] .
▲ Red Flags ›
Variansi Bernoulli( p ) (p) ( p ) = p ( 1 − p ) = p(1-p) = p ( 1 − p ) : di sini p = 1 / 11 p = 1/11 p = 1/11 sehingga Var = 10 121 ≈ 0,083 \text{Var} = \frac{10}{121} \approx 0{,}083 Var = 121 10 ≈ 0 , 083 .
No. 6
Misalkan terdapat variabel acak X X X yang berdistribusi eksponensial sedemikian sehingga P [ X ≤ 2 ] = 2 P [ X > 4 ] P[X \leq 2] = 2\, P[X > 4] P [ X ≤ 2 ] = 2 P [ X > 4 ] .
Tentukan Var [ X ] \text{Var}[X] Var [ X ] .
a. 2 ln 2 \dfrac{2}{\ln 2} ln 2 2
b. 2 ( ln 2 ) 2 \dfrac{2}{(\ln 2)^2} ( ln 2 ) 2 2
c. 4 ln 2 \dfrac{4}{\ln 2} ln 2 4
d. 4 ( ln 2 ) 2 \dfrac{4}{(\ln 2)^2} ( ln 2 ) 2 4
e. 4 ln 4 \dfrac{4}{\ln 4} ln 4 4
≡ Jawaban No. 6 ›
(d). 4 ( ln 2 ) 2 \dfrac{4}{(\ln 2)^2} ( ln 2 ) 2 4
ℹ Rumus ›
X ∼ Exp ( λ ) X \sim \text{Exp}(\lambda) X ∼ Exp ( λ ) (rate λ > 0 \lambda > 0 λ > 0 ):
P [ X ≤ t ] = 1 − e − λ t , P [ X > t ] = e − λ t P[X \leq t] = 1 - e^{-\lambda t}, \qquad P[X > t] = e^{-\lambda t} P [ X ≤ t ] = 1 − e − λ t , P [ X > t ] = e − λ t
Var ( X ) = 1 λ 2 \text{Var}(X) = \frac{1}{\lambda^2} Var ( X ) = λ 2 1
Diketahui:
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Nyatakan Syarat dalam λ \lambda λ
1 − e − 2 λ = 2 e − 4 λ 1 - e^{-2\lambda} = 2\,e^{-4\lambda} 1 − e − 2 λ = 2 e − 4 λ
Langkah 2: Substitusi u = e − 2 λ u = e^{-2\lambda} u = e − 2 λ (0 < u < 1 0 < u < 1 0 < u < 1 )
1 − u = 2 u 2 ⟹ 2 u 2 + u − 1 = 0 ⟹ ( 2 u − 1 ) ( u + 1 ) = 0 1 - u = 2u^2 \implies 2u^2 + u - 1 = 0 \implies (2u - 1)(u + 1) = 0 1 − u = 2 u 2 ⟹ 2 u 2 + u − 1 = 0 ⟹ ( 2 u − 1 ) ( u + 1 ) = 0
Karena u > 0 u > 0 u > 0 : u = 1 2 u = \dfrac{1}{2} u = 2 1
Langkah 3: Cari λ \lambda λ
e − 2 λ = 1 2 ⟹ − 2 λ = ln 1 2 = − ln 2 ⟹ λ = ln 2 2 e^{-2\lambda} = \frac{1}{2} \implies -2\lambda = \ln\frac{1}{2} = -\ln 2 \implies \lambda = \frac{\ln 2}{2} e − 2 λ = 2 1 ⟹ − 2 λ = ln 2 1 = − ln 2 ⟹ λ = 2 ln 2
Langkah 4: Hitung Variansi
Var ( X ) = 1 λ 2 = 1 ( ln 2 / 2 ) 2 = 4 ( ln 2 ) 2 \text{Var}(X) = \frac{1}{\lambda^2} = \frac{1}{(\ln 2/2)^2} = \frac{4}{(\ln 2)^2} Var ( X ) = λ 2 1 = ( ln 2/2 ) 2 1 = ( ln 2 ) 2 4
Hasil Akhir: (d) . 4 ( ln 2 ) 2 \dfrac{4}{(\ln 2)^2} ( ln 2 ) 2 4
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengacaukan koefisien: soal ini memakai 2 P [ X > 4 ] 2\,P[X>4] 2 P [ X > 4 ] (koefisien 2), sehingga persamaan kuadrat menjadi 2 u 2 + u − 1 = 0 2u^2+u-1=0 2 u 2 + u − 1 = 0 → u = 1 / 2 u=1/2 u = 1/2 → λ = ln 2 / 2 \lambda=\ln2/2 λ = ln 2/2 → Var = 4 / ( ln 2 ) 2 = 4/(\ln2)^2 = 4/ ( ln 2 ) 2 .
Bandingkan dengan soal Agustus 2022 yang koefisiennya 1 2 P [ X > 4 ] \frac{1}{2}P[X>4] 2 1 P [ X > 4 ] → u 2 + 2 u − 2 = 0 u^2+2u-2=0 u 2 + 2 u − 2 = 0 → λ ≈ ln 2 \lambda \approx \ln2 λ ≈ ln 2 → Var ≈ 1 / ( ln 2 ) 2 \approx 1/(\ln2)^2 ≈ 1/ ( ln 2 ) 2 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Mengira persamaan adalah P [ X ≤ 2 ] = 2 P [ X ≤ 4 ] P[X \leq 2] = 2\,P[X \leq 4] P [ X ≤ 2 ] = 2 P [ X ≤ 4 ] — perhatikan P [ X > 4 ] P[X > 4] P [ X > 4 ] (ekor kanan), bukan P [ X ≤ 4 ] P[X \leq 4] P [ X ≤ 4 ] .
▲ Red Flags ›
Substitusi u = e − 2 λ u = e^{-2\lambda} u = e − 2 λ mengubah persamaan transendental menjadi polinomial kuadrat — teknik standar untuk distribusi Eksponensial.
No. 7
Jika E 1 , E 2 , E 3 E_1, E_2, E_3 E 1 , E 2 , E 3 merupakan kejadian dimana P [ E i ] P[E_i] P [ E i ] dilambangkan sebagai peluang terjadinya kejadian E i E_i E i . Diketahui juga bahwa:
P [ E 1 ∣ E 2 ] = P [ E 2 ∣ E 3 ] = P [ E 3 ∣ E 2 ] = p P[E_1 | E_2] = P[E_2 | E_3] = P[E_3 | E_2] = p P [ E 1 ∣ E 2 ] = P [ E 2 ∣ E 3 ] = P [ E 3 ∣ E 2 ] = p
P [ E 1 ∩ E 2 ] = P [ E 2 ∩ E 3 ] = P [ E 3 ∩ E 1 ] = r P[E_1 \cap E_2] = P[E_2 \cap E_3] = P[E_3 \cap E_1] = r P [ E 1 ∩ E 2 ] = P [ E 2 ∩ E 3 ] = P [ E 3 ∩ E 1 ] = r
P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ] = s P[E_1 \cap E_2 \cap E_3] = s P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ] = s
Tentukan probabilitas bahwa setidaknya satu dari ketiga kejadian tersebut terjadi.
a. 3 r p − 3 r + s \dfrac{3r}{p} - 3r + s p 3 r − 3 r + s
b. 3 p r − r + s \dfrac{3p}{r} - r + s r 3 p − r + s
c. 1 − r 3 p 3 1 - \dfrac{r^3}{p^3} 1 − p 3 r 3
d. 3 p r − 6 r + s \dfrac{3p}{r} - 6r + s r 3 p − 6 r + s
e. 3 r p − r + s \dfrac{3r}{p} - r + s p 3 r − r + s
≡ Jawaban No. 7 ›
(a). 3 r p − 3 r + s \dfrac{3r}{p} - 3r + s p 3 r − 3 r + s
ℹ Rumus ›
Inklusi-Eksklusi tiga kejadian:
P [ E 1 ∪ E 2 ∪ E 3 ] = ∑ i P [ E i ] − ∑ i < j P [ E i ∩ E j ] + P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ] P[E_1 \cup E_2 \cup E_3] = \sum_{i} P[E_i] - \sum_{i<j} P[E_i \cap E_j] + P[E_1 \cap E_2 \cap E_3] P [ E 1 ∪ E 2 ∪ E 3 ] = i ∑ P [ E i ] − i < j ∑ P [ E i ∩ E j ] + P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ]
Dari definisi probabilitas bersyarat: P [ E 1 ∩ E 2 ] = P [ E 1 ∣ E 2 ] ⋅ P [ E 2 ] P[E_1 \cap E_2] = P[E_1 | E_2] \cdot P[E_2] P [ E 1 ∩ E 2 ] = P [ E 1 ∣ E 2 ] ⋅ P [ E 2 ] → P [ E 2 ] = r p P[E_2] = \dfrac{r}{p} P [ E 2 ] = p r
Diketahui:
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Cari P [ E i ] P[E_i] P [ E i ] dari Definisi Bersyarat
P [ E 1 ∣ E 2 ] = P [ E 1 ∩ E 2 ] P [ E 2 ] = r P [ E 2 ] = p ⟹ P [ E 2 ] = r p P[E_1 \mid E_2] = \frac{P[E_1 \cap E_2]}{P[E_2]} = \frac{r}{P[E_2]} = p \implies P[E_2] = \frac{r}{p} P [ E 1 ∣ E 2 ] = P [ E 2 ] P [ E 1 ∩ E 2 ] = P [ E 2 ] r = p ⟹ P [ E 2 ] = p r
Demikian pula: P [ E 1 ] = P [ E 2 ] = P [ E 3 ] = r p P[E_1] = P[E_2] = P[E_3] = \dfrac{r}{p} P [ E 1 ] = P [ E 2 ] = P [ E 3 ] = p r (simetri kondisi yang diberikan).
Langkah 2: Terapkan Inklusi-Eksklusi
P [ E 1 ∪ E 2 ∪ E 3 ] = 3 ⋅ r p − 3 r + s = 3 r p − 3 r + s P[E_1 \cup E_2 \cup E_3] = 3 \cdot \frac{r}{p} - 3r + s = \frac{3r}{p} - 3r + s P [ E 1 ∪ E 2 ∪ E 3 ] = 3 ⋅ p r − 3 r + s = p 3 r − 3 r + s
Hasil Akhir: (a) . 3 r p − 3 r + s \dfrac{3r}{p} - 3r + s p 3 r − 3 r + s
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira P [ E i ] = p P[E_i] = p P [ E i ] = p — p p p adalah probabilitas bersyarat , bukan marginal. Marginal P [ E i ] = r / p P[E_i] = r/p P [ E i ] = r / p .
Lupa mengurangkan ∑ P [ E i ∩ E j ] = 3 r \sum P[E_i \cap E_j] = 3r ∑ P [ E i ∩ E j ] = 3 r dan menambahkan P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ] = s P[E_1 \cap E_2 \cap E_3] = s P [ E 1 ∩ E 2 ∩ E 3 ] = s .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Soal memberikan P [ E 3 ∣ E 2 ] = p P[E_3 \mid E_2] = p P [ E 3 ∣ E 2 ] = p (dan P [ E 2 ∣ E 3 ] = p P[E_2 \mid E_3] = p P [ E 2 ∣ E 3 ] = p ), yang konsisten dengan P [ E 2 ∩ E 3 ] = r P[E_2 \cap E_3] = r P [ E 2 ∩ E 3 ] = r .
▲ Red Flags ›
Selalu bedakan probabilitas bersyarat (p = r / P [ E j ] p = r/P[E_j] p = r / P [ E j ] ) dengan probabilitas marginal (P [ E i ] = r / p P[E_i] = r/p P [ E i ] = r / p ).
No. 8
Misalkan terdapat variabel acak X X X yang berdistribusi normal sedemikian sehingga P [ X < 500 ] = 0,5 P[X < 500] = 0{,}5 P [ X < 500 ] = 0 , 5 dan P [ X > 650 ] = 0,0228 P[X > 650] = 0{,}0228 P [ X > 650 ] = 0 , 0228 .
Tentukan standar deviasi dari X X X .
a. 75 75 75
b. 150 150 150
c. 300 300 300
d. 5.625 5{.}625 5 . 625
e. 2.500 2{.}500 2 . 500
≡ Jawaban No. 8 ›
(a). 75 75 75
ℹ Rumus ›
X ∼ N ( μ , σ 2 ) X \sim N(\mu, \sigma^2) X ∼ N ( μ , σ 2 ) ; standarisasi: Z = X − μ σ ∼ N ( 0 , 1 ) Z = \dfrac{X - \mu}{\sigma} \sim N(0,1) Z = σ X − μ ∼ N ( 0 , 1 )
Nilai standar: Φ ( 2 ) = 0,9772 ⟹ P [ Z > 2 ] = 0,0228 \Phi(2) = 0{,}9772 \implies P[Z > 2] = 0{,}0228 Φ ( 2 ) = 0 , 9772 ⟹ P [ Z > 2 ] = 0 , 0228
Diketahui:
P [ X < 500 ] = 0,5 P[X < 500] = 0{,}5 P [ X < 500 ] = 0 , 5 → μ = 500 \mu = 500 μ = 500 (median = mean untuk distribusi Normal)
P [ X > 650 ] = 0,0228 P[X > 650] = 0{,}0228 P [ X > 650 ] = 0 , 0228
Target: σ \sigma σ
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Tentukan μ \mu μ
P [ X < 500 ] = 0,5 P[X < 500] = 0{,}5 P [ X < 500 ] = 0 , 5 → titik 500 500 500 adalah median = mean, sehingga μ = 500 \mu = 500 μ = 500 .
Langkah 2: Standarisasi Syarat Kedua
P [ X > 650 ] = P [ Z > 650 − 500 σ ] = P [ Z > 150 σ ] = 0,0228 P[X > 650] = P\!\left[Z > \frac{650 - 500}{\sigma}\right] = P\!\left[Z > \frac{150}{\sigma}\right] = 0{,}0228 P [ X > 650 ] = P [ Z > σ 650 − 500 ] = P [ Z > σ 150 ] = 0 , 0228
Langkah 3: Identifikasi Nilai z z z
Dari tabel normal: P [ Z > 2 ] = 0,0228 P[Z > 2] = 0{,}0228 P [ Z > 2 ] = 0 , 0228 , sehingga:
150 σ = 2 ⟹ σ = 150 2 = 75 \frac{150}{\sigma} = 2 \implies \sigma = \frac{150}{2} = 75 σ 150 = 2 ⟹ σ = 2 150 = 75
Hasil Akhir: (a) . 75 75 75
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengabaikan bahwa P [ X < 500 ] = 0,5 P[X<500] = 0{,}5 P [ X < 500 ] = 0 , 5 langsung menyatakan μ = 500 \mu = 500 μ = 500 — tidak perlu diasumsikan.
Menggunakan z = 1,96 z = 1{,}96 z = 1 , 96 (dua sisi 5%) alih-alih z = 2 z = 2 z = 2 (satu sisi 2{,}28%).
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Standar deviasi σ \sigma σ bukan variansi σ 2 \sigma^2 σ 2 — jawaban adalah 75 75 75 , bukan 5.625 5{.}625 5 . 625 .
▲ Red Flags ›
P [ Z > 2 ] = 0,0228 P[Z > 2] = 0{,}0228 P [ Z > 2 ] = 0 , 0228 : nilai standar yang wajib hafal (Φ ( 2 ) = 0,9772 \Phi(2) = 0{,}9772 Φ ( 2 ) = 0 , 9772 ).
No. 9
Ketika suatu bencana terjadi, sebuah perusahaan asuransi melakukan estimasi klaim awal X X X , sebagai perkiraan besaran klaim yang akan diberikan. Akan tetapi ketika proses klaim telah diselesaikan, perusahaan asuransi akhirnya membayar klaim sebesar Y Y Y kepada tertanggung. Jika fungsi densitas bersama dari X X X dan Y Y Y sebagai berikut:
f ( x , y ) = 2 x 2 ( x − 1 ) y − ( 2 x − 1 ) / ( x − 1 ) , x > 1 , y > 1 f(x, y) = \frac{2}{x^2(x-1)}\, y^{-(2x-1)/(x-1)}, \quad x > 1,\ y > 1 f ( x , y ) = x 2 ( x − 1 ) 2 y − ( 2 x − 1 ) / ( x − 1 ) , x > 1 , y > 1
Diberikan bahwa estimasi klaim awal yang diperkirakan sebesar 2 2 2 , tentukan probabilitas bahwa besar klaim yang dibayarkan berada di antara 1 1 1 dan 3 3 3 .
a. 1 9 \dfrac{1}{9} 9 1
b. 6 9 \dfrac{6}{9} 9 6
c. 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
d. 2 3 \dfrac{2}{3} 3 2
e. 8 9 \dfrac{8}{9} 9 8
≡ Jawaban No. 9 ›
(e). 8 9 \dfrac{8}{9} 9 8
ℹ Rumus ›
Distribusi bersyarat: f Y ∣ X ( y ∣ x ) = f ( x , y ) f X ( x ) f_{Y|X}(y \mid x) = \dfrac{f(x,y)}{f_X(x)} f Y ∣ X ( y ∣ x ) = f X ( x ) f ( x , y )
P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ] = ∫ 1 3 f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) d y P[1 < Y < 3 \mid X=2] = \int_1^3 f_{Y|X}(y \mid 2)\,dy P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ] = ∫ 1 3 f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) d y
Diketahui:
f ( x , y ) = 2 x 2 ( x − 1 ) y − ( 2 x − 1 ) / ( x − 1 ) f(x,y) = \dfrac{2}{x^2(x-1)}\,y^{-(2x-1)/(x-1)} f ( x , y ) = x 2 ( x − 1 ) 2 y − ( 2 x − 1 ) / ( x − 1 ) untuk x > 1 x>1 x > 1 , y > 1 y>1 y > 1
Kondisi: X = 2 X = 2 X = 2
Target: P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ] P[1 < Y < 3 \mid X=2] P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Substitusi x = 2 x = 2 x = 2
Eksponen Y Y Y : − 2 ( 2 ) − 1 2 − 1 = − 3 1 = − 3 -\dfrac{2(2)-1}{2-1} = -\dfrac{3}{1} = -3 − 2 − 1 2 ( 2 ) − 1 = − 1 3 = − 3
Konstanta: 2 2 2 ( 2 − 1 ) = 2 4 = 1 2 \dfrac{2}{2^2(2-1)} = \dfrac{2}{4} = \dfrac{1}{2} 2 2 ( 2 − 1 ) 2 = 4 2 = 2 1
f ( 2 , y ) = 1 2 y − 3 , y > 1 f(2, y) = \frac{1}{2}\,y^{-3}, \quad y > 1 f ( 2 , y ) = 2 1 y − 3 , y > 1
Langkah 2: Hitung Marginal f X ( 2 ) f_X(2) f X ( 2 )
f X ( 2 ) = ∫ 1 ∞ 1 2 y − 3 d y = 1 2 [ − 1 2 y 2 ] 1 ∞ = 1 2 ⋅ 1 2 = 1 4 f_X(2) = \int_1^{\infty} \frac{1}{2}\,y^{-3}\,dy = \frac{1}{2}\left[-\frac{1}{2y^2}\right]_1^{\infty} = \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{1}{4} f X ( 2 ) = ∫ 1 ∞ 2 1 y − 3 d y = 2 1 [ − 2 y 2 1 ] 1 ∞ = 2 1 ⋅ 2 1 = 4 1
Langkah 3: Distribusi Bersyarat f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) f_{Y|X}(y \mid 2) f Y ∣ X ( y ∣ 2 )
f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) = f ( 2 , y ) f X ( 2 ) = 1 2 y − 3 1 4 = 2 y − 3 , y > 1 f_{Y|X}(y \mid 2) = \frac{f(2,y)}{f_X(2)} = \frac{\frac{1}{2}y^{-3}}{\frac{1}{4}} = 2\,y^{-3}, \quad y > 1 f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) = f X ( 2 ) f ( 2 , y ) = 4 1 2 1 y − 3 = 2 y − 3 , y > 1
Langkah 4: Hitung Probabilitas
P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ] = ∫ 1 3 2 y − 3 d y = 2 [ − 1 2 y 2 ] 1 3 = [ − 1 y 2 ] 1 3 = − 1 9 + 1 = 8 9 P[1 < Y < 3 \mid X=2] = \int_1^3 2\,y^{-3}\,dy = 2\left[-\frac{1}{2y^2}\right]_1^3 = \left[-\frac{1}{y^2}\right]_1^3 = -\frac{1}{9} + 1 = \frac{8}{9} P [ 1 < Y < 3 ∣ X = 2 ] = ∫ 1 3 2 y − 3 d y = 2 [ − 2 y 2 1 ] 1 3 = [ − y 2 1 ] 1 3 = − 9 1 + 1 = 9 8
Hasil Akhir: (e) . 8 9 \dfrac{8}{9} 9 8
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengintegrasikan f ( 2 , y ) f(2,y) f ( 2 , y ) langsung tanpa normalisasi — f ( 2 , y ) f(2,y) f ( 2 , y ) bukan PDF bersyarat; harus dibagi f X ( 2 ) f_X(2) f X ( 2 ) .
Salah menghitung eksponen: − ( 2 ⋅ 2 − 1 ) / ( 2 − 1 ) = − 3 / 1 = − 3 -(2 \cdot 2 - 1)/(2-1) = -3/1 = -3 − ( 2 ⋅ 2 − 1 ) / ( 2 − 1 ) = − 3/1 = − 3 , bukan − 5 -5 − 5 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Diberikan X = 2 X=2 X = 2 ” → gunakan distribusi bersyarat f Y ∣ X ( y ∣ 2 ) f_{Y|X}(y|2) f Y ∣ X ( y ∣2 ) , bukan f ( x , y ) f(x,y) f ( x , y ) langsung.
▲ Red Flags ›
Selalu normalisasi untuk mendapatkan distribusi bersyarat: f Y ∣ X ( y ∣ x ) = f ( x , y ) / f X ( x ) f_{Y|X}(y|x) = f(x,y)/f_X(x) f Y ∣ X ( y ∣ x ) = f ( x , y ) / f X ( x ) .
No. 10
Misalkan harga sebuah mobil setelah pemakaian selama 3 tahun, sebesar 100 ( 0,5 ) X 100(0{,}5)^X 100 ( 0 , 5 ) X dimana X X X merupakan variabel acak yang memiliki MGF M X ( t ) = 1 1 − 2 t M_X(t) = \dfrac{1}{1-2t} M X ( t ) = 1 − 2 t 1 untuk t < 1 2 t < \dfrac{1}{2} t < 2 1 .
Tentukan ekspektasi harga mobil tersebut setelah pemakaian selama 3 tahun.
a. 12,5 12{,}5 12 , 5
b. 25 25 25
c. 41,9 41{,}9 41 , 9
d. 83,8 83{,}8 83 , 8
e. 88,9 88{,}9 88 , 9
≡ Jawaban No. 10 ›
(c). 41,9 41{,}9 41 , 9
ℹ Rumus ›
M X ( t ) = E [ e t X ] M_X(t) = E[e^{tX}] M X ( t ) = E [ e tX ] , sehingga:
E [ ( 0,5 ) X ] = E [ e X ln ( 0,5 ) ] = M X ( ln 0,5 ) E[(0{,}5)^X] = E[e^{X \ln(0{,}5)}] = M_X(\ln 0{,}5) E [( 0 , 5 ) X ] = E [ e X l n ( 0 , 5 ) ] = M X ( ln 0 , 5 )
Diketahui:
Harga = 100 ⋅ ( 0,5 ) X = 100 \cdot (0{,}5)^X = 100 ⋅ ( 0 , 5 ) X ; M X ( t ) = 1 1 − 2 t M_X(t) = \dfrac{1}{1-2t} M X ( t ) = 1 − 2 t 1
Target: E [ 100 ⋅ ( 0,5 ) X ] E[100 \cdot (0{,}5)^X] E [ 100 ⋅ ( 0 , 5 ) X ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Nyatakan ( 0,5 ) X (0{,}5)^X ( 0 , 5 ) X dalam Bentuk Eksponensial
( 0,5 ) X = e X ln ( 0,5 ) = e − X ln 2 (0{,}5)^X = e^{X \ln(0{,}5)} = e^{-X \ln 2} ( 0 , 5 ) X = e X l n ( 0 , 5 ) = e − X l n 2
Langkah 2: Gunakan MGF
E [ ( 0,5 ) X ] = E [ e − X ln 2 ] = M X ( − ln 2 ) = M X ( ln 0,5 ) E[(0{,}5)^X] = E[e^{-X \ln 2}] = M_X(-\ln 2) = M_X(\ln 0{,}5) E [( 0 , 5 ) X ] = E [ e − X l n 2 ] = M X ( − ln 2 ) = M X ( ln 0 , 5 )
Langkah 3: Hitung
M X ( ln 0,5 ) = 1 1 − 2 ln 0,5 = 1 1 − 2 ( − ln 2 ) = 1 1 + 2 ln 2 M_X(\ln 0{,}5) = \frac{1}{1 - 2\ln 0{,}5} = \frac{1}{1 - 2(-\ln 2)} = \frac{1}{1 + 2\ln 2} M X ( ln 0 , 5 ) = 1 − 2 ln 0 , 5 1 = 1 − 2 ( − ln 2 ) 1 = 1 + 2 ln 2 1
1 + 2 ln 2 = 1 + 2 ( 0,6931 ) = 1 + 1,3863 = 2,3863 1 + 2\ln 2 = 1 + 2(0{,}6931) = 1 + 1{,}3863 = 2{,}3863 1 + 2 ln 2 = 1 + 2 ( 0 , 6931 ) = 1 + 1 , 3863 = 2 , 3863
E [ ( 0,5 ) X ] = 1 2,3863 ≈ 0,4191 E[(0{,}5)^X] = \frac{1}{2{,}3863} \approx 0{,}4191 E [( 0 , 5 ) X ] = 2 , 3863 1 ≈ 0 , 4191
Langkah 4: Hitung Ekspektasi Harga
E [ 100 ⋅ ( 0,5 ) X ] = 100 × 0,4191 ≈ 41,9 E[100 \cdot (0{,}5)^X] = 100 \times 0{,}4191 \approx 41{,}9 E [ 100 ⋅ ( 0 , 5 ) X ] = 100 × 0 , 4191 ≈ 41 , 9
Hasil Akhir: (c) . 41,9 41{,}9 41 , 9
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira E [ ( 0,5 ) X ] = ( 0,5 ) E [ X ] E[(0{,}5)^X] = (0{,}5)^{E[X]} E [( 0 , 5 ) X ] = ( 0 , 5 ) E [ X ] — ekspektasi fungsi ≠ \neq = fungsi ekspektasi (kecuali fungsi linear).
Mengira M X ( t ) = 1 / ( 1 − 2 t ) M_X(t) = 1/(1-2t) M X ( t ) = 1/ ( 1 − 2 t ) adalah MGF distribusi Eksponensial rate 1 / 2 1/2 1/2 (memang benar: X ∼ Exp ( 1 / 2 ) X \sim \text{Exp}(1/2) X ∼ Exp ( 1/2 ) ), tapi E [ ( 0,5 ) X ] E[(0{,}5)^X] E [( 0 , 5 ) X ] dihitung via MGF dievaluasi di t = ln ( 0,5 ) t = \ln(0{,}5) t = ln ( 0 , 5 ) , bukan E [ X ] ⋅ ln ( 0,5 ) E[X] \cdot \ln(0{,}5) E [ X ] ⋅ ln ( 0 , 5 ) .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Harga setelah 3 tahun adalah 100 ( 0,5 ) X 100(0{,}5)^X 100 ( 0 , 5 ) X bukan 100 ⋅ 0,5 ⋅ X 100 \cdot 0{,}5 \cdot X 100 ⋅ 0 , 5 ⋅ X .
▲ Red Flags ›
E [ a X ] = M X ( ln a ) E[a^X] = M_X(\ln a) E [ a X ] = M X ( ln a ) : kunci identitas untuk mengonversi ekspektasi fungsi pangkat ke MGF.
No. 11
Diberikan distribusi Z Z Z pada interval [ 0 , 1 ) [0, 1) [ 0 , 1 ) dan memiliki fungsi densitas kumulatif sebagai berikut:
F Z ( z ) = { 0 , z < 0 0,5 , z = 0 0,5 + 1 2 z 2 , 0 < z < 1 1 , z ≥ 1 F_Z(z) = \begin{cases} 0, & z < 0 \\ 0{,}5, & z = 0 \\ 0{,}5 + \dfrac{1}{2}z^2, & 0 < z < 1 \\ 1, & z \geq 1 \end{cases} F Z ( z ) = ⎩ ⎨ ⎧ 0 , 0 , 5 , 0 , 5 + 2 1 z 2 , 1 , z < 0 z = 0 0 < z < 1 z ≥ 1
Tentukan E [ Z ] E[Z] E [ Z ] .
a. 0 0 0
b. 1 2 \dfrac{1}{2} 2 1
c. 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
d. 1 4 \dfrac{1}{4} 4 1
e. 1 1 1
≡ Jawaban No. 11 ›
(c). 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
ℹ Rumus ›
Distribusi campuran : massa diskrit di Z = 0 Z=0 Z = 0 dan bagian kontinu di ( 0 , 1 ) (0,1) ( 0 , 1 ) .
E [ Z ] = 0 ⋅ P [ Z = 0 ] ⏟ komponen diskrit + ∫ 0 1 z f Z ( z ) d z ⏟ komponen kontinu E[Z] = \underbrace{0 \cdot P[Z=0]}_{\text{komponen diskrit}} + \underbrace{\int_0^1 z\,f_Z(z)\,dz}_{\text{komponen kontinu}} E [ Z ] = komponen diskrit 0 ⋅ P [ Z = 0 ] + komponen kontinu ∫ 0 1 z f Z ( z ) d z
Diketahui:
P [ Z = 0 ] = F Z ( 0 ) − F Z ( 0 − ) = 0,5 − 0 = 0,5 P[Z=0] = F_Z(0) - F_Z(0^-) = 0{,}5 - 0 = 0{,}5 P [ Z = 0 ] = F Z ( 0 ) − F Z ( 0 − ) = 0 , 5 − 0 = 0 , 5 (lompatan di z = 0 z=0 z = 0 )
PDF kontinu: f Z ( z ) = F Z ′ ( z ) = z f_Z(z) = F_Z'(z) = z f Z ( z ) = F Z ′ ( z ) = z untuk 0 < z < 1 0 < z < 1 0 < z < 1
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Identifikasi Komponen
Lompatan CDF di z = 0 z=0 z = 0 : Δ F = 0,5 − 0 = 0,5 \Delta F = 0{,}5 - 0 = 0{,}5 Δ F = 0 , 5 − 0 = 0 , 5 → massa titik P [ Z = 0 ] = 0,5 P[Z=0] = 0{,}5 P [ Z = 0 ] = 0 , 5 .
CDF pada ( 0 , 1 ) (0,1) ( 0 , 1 ) : F Z ( z ) = 0,5 + 1 2 z 2 F_Z(z) = 0{,}5 + \frac{1}{2}z^2 F Z ( z ) = 0 , 5 + 2 1 z 2 → PDF kontinu f Z ( z ) = z f_Z(z) = z f Z ( z ) = z .
Langkah 2: Hitung Kontribusi Diskrit
0 × P [ Z = 0 ] = 0 × 0,5 = 0 0 \times P[Z=0] = 0 \times 0{,}5 = 0 0 × P [ Z = 0 ] = 0 × 0 , 5 = 0
Langkah 3: Hitung Kontribusi Kontinu
∫ 0 1 z ⋅ z d z = ∫ 0 1 z 2 d z = [ z 3 3 ] 0 1 = 1 3 \int_0^1 z \cdot z\,dz = \int_0^1 z^2\,dz = \left[\frac{z^3}{3}\right]_0^1 = \frac{1}{3} ∫ 0 1 z ⋅ z d z = ∫ 0 1 z 2 d z = [ 3 z 3 ] 0 1 = 3 1
Langkah 4: Total E [ Z ] E[Z] E [ Z ]
E [ Z ] = 0 + 1 3 = 1 3 E[Z] = 0 + \frac{1}{3} = \frac{1}{3} E [ Z ] = 0 + 3 1 = 3 1
Hasil Akhir: (c) . 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira CDF kontinu berarti tidak ada massa titik — lompatan pada CDF (F ( 0 ) − F ( 0 − ) = 0,5 > 0 F(0) - F(0^-) = 0{,}5 > 0 F ( 0 ) − F ( 0 − ) = 0 , 5 > 0 ) menandakan adanya massa titik diskrit.
Lupa bahwa z = 0 z=0 z = 0 memberikan kontribusi 0 ⋅ 0,5 = 0 0 \cdot 0{,}5 = 0 0 ⋅ 0 , 5 = 0 terhadap E [ Z ] E[Z] E [ Z ] , sehingga hanya perlu menghitung integral kontinu.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Menggunakan F Z ( z ) F_Z(z) F Z ( z ) langsung dalam integral ∫ z d F Z ( z ) \int z\,dF_Z(z) ∫ z d F Z ( z ) tanpa memisahkan massa titik dan bagian kontinu.
▲ Red Flags ›
Jika CDF memiliki lompatan → ada komponen diskrit. Pisahkan dan hitung kontribusinya secara terpisah.
No. 12
Dua buah alat digunakan untuk mengukur tinggi sebuah bangunan h h h . Eror (ralat) yang dihasilkan alat I memiliki distribusi normal dengan mean 0 0 0 dan standar deviasi 0,0056 h 0{,}0056h 0 , 0056 h . Eror (ralat) yang dihasilkan alat II memiliki distribusi normal dengan mean 0 0 0 dan standar deviasi 0,0044 h 0{,}0044h 0 , 0044 h . Misalkan kedua alat tersebut saling independen, tentukanlah probabilitas bahwa rata-rata eror (ralat) dari kedua alat tersebut memiliki maksimal eror (ralat) sebesar 0,005 h 0{,}005h 0 , 005 h .
a. 0,38 0{,}38 0 , 38
b. 0,47 0{,}47 0 , 47
c. 0,68 0{,}68 0 , 68
d. 0,84 0{,}84 0 , 84
e. 0,90 0{,}90 0 , 90
≡ Jawaban No. 12 ›
⚠️ DIANULIR oleh PAI
Field Isi Topik CF2 Topik 2 — Variabel Acak Univariat Sub-topik 2.6 Distribusi Kontinu Umum Difficulty — Prerequisite — Connected Topics — Referensi —
▲ Keterangan Soal Dianulir
Soal No. 12 dianulir oleh PAI . Berdasarkan kunci jawaban resmi sesi April 2022, status soal ini adalah ANULIR — kemungkinan terdapat ambiguitas dalam framing soal (apakah “rata-rata eror” berarti rata-rata aritmetika dua eror, atau estimator lainnya) yang mengakibatkan tidak ada satu jawaban yang disepakati tepat.›
Status: Semua peserta mendapat nilai penuh untuk soal ini.
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Rata-rata dua Normal independen: E ˉ = ( E 1 + E 2 ) / 2 ∼ N ( 0 , σ E ˉ 2 ) \bar{E} = (E_1+E_2)/2 \sim N(0,\, \sigma_{\bar{E}}^2) E ˉ = ( E 1 + E 2 ) /2 ∼ N ( 0 , σ E ˉ 2 ) dengan σ E ˉ 2 = ( σ 1 2 + σ 2 2 ) / 4 \sigma_{\bar{E}}^2 = (\sigma_1^2+\sigma_2^2)/4 σ E ˉ 2 = ( σ 1 2 + σ 2 2 ) /4 .
Nilai numerik: σ E ˉ = h ( 0,0056 2 + 0,0044 2 ) / 4 ≈ 0,00356 h \sigma_{\bar{E}} = h\sqrt{(0{,}0056^2+0{,}0044^2)/4} \approx 0{,}00356h σ E ˉ = h ( 0 , 005 6 2 + 0 , 004 4 2 ) /4 ≈ 0 , 00356 h → P [ ∣ E ˉ ∣ ≤ 0,005 h ] = P [ ∣ Z ∣ ≤ 1,4 ] ≈ 0,84 P[|\bar{E}| \leq 0{,}005h] = P[|Z| \leq 1{,}4] \approx 0{,}84 P [ ∣ E ˉ ∣ ≤ 0 , 005 h ] = P [ ∣ Z ∣ ≤ 1 , 4 ] ≈ 0 , 84 .
▲ Red Flags ›
Soal dianulir — tidak perlu menghafal jawaban ini. Pahami teknik dasarnya: distribusi rata-rata dua Normal independen.
No. 13
Jika X X X berdistribusi seragam pada interval ( 0 , 10 ) (0, 10) ( 0 , 10 ) , tentukanlah probabilitas P [ X + 10 X > 7 ] P\left[X + \dfrac{10}{X} > 7\right] P [ X + X 10 > 7 ] .
a. 3 10 \dfrac{3}{10} 10 3
b. 31 70 \dfrac{31}{70} 70 31
c. 1 2 \dfrac{1}{2} 2 1
d. 39 70 \dfrac{39}{70} 70 39
e. 7 10 \dfrac{7}{10} 10 7
≡ Jawaban No. 13 ›
(e). 7 10 \dfrac{7}{10} 10 7
ℹ Rumus ›
X ∼ U ( 0 , 10 ) X \sim U(0,10) X ∼ U ( 0 , 10 ) : f ( x ) = 1 / 10 f(x) = 1/10 f ( x ) = 1/10 untuk 0 < x < 10 0 < x < 10 0 < x < 10 .
P [ A ] = ∫ { x : A } 1 10 d x = panjang interval memenuhi A 10 P[A] = \int_{\{x : A\}} \frac{1}{10}\,dx = \frac{\text{panjang interval memenuhi } A}{10} P [ A ] = ∫ { x : A } 10 1 d x = 10 panjang interval memenuhi A
Diketahui:
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Ubah Pertidaksamaan
Kalikan kedua sisi dengan X > 0 X > 0 X > 0 :
X + 10 X > 7 ⟹ X 2 − 7 X + 10 > 0 X + \frac{10}{X} > 7 \implies X^2 - 7X + 10 > 0 X + X 10 > 7 ⟹ X 2 − 7 X + 10 > 0
Langkah 2: Faktorkan
X 2 − 7 X + 10 = ( X − 2 ) ( X − 5 ) > 0 X^2 - 7X + 10 = (X-2)(X-5) > 0 X 2 − 7 X + 10 = ( X − 2 ) ( X − 5 ) > 0
Solusi: X < 2 X < 2 X < 2 atau X > 5 X > 5 X > 5
Langkah 3: Identifikasi Region dalam Support
Karena X ∈ ( 0 , 10 ) X \in (0, 10) X ∈ ( 0 , 10 ) :
X < 2 X < 2 X < 2 : interval ( 0 , 2 ) (0, 2) ( 0 , 2 ) , panjang = 2 = 2 = 2
X > 5 X > 5 X > 5 : interval ( 5 , 10 ) (5, 10) ( 5 , 10 ) , panjang = 5 = 5 = 5
Langkah 4: Hitung Probabilitas
P [ X + 10 X > 7 ] = 2 + 5 10 = 7 10 P\!\left[X + \frac{10}{X} > 7\right] = \frac{2 + 5}{10} = \frac{7}{10} P [ X + X 10 > 7 ] = 10 2 + 5 = 10 7
Hasil Akhir: (e) . 7 10 \dfrac{7}{10} 10 7
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengalikan dengan X X X dan tidak memperhatikan tanda — karena X > 0 X > 0 X > 0 dalam support, perkalian aman tanpa membalik pertidaksamaan.
Salah memfaktorkan: ( X − 2 ) ( X − 5 ) > 0 (X-2)(X-5) > 0 ( X − 2 ) ( X − 5 ) > 0 → X < 2 X < 2 X < 2 atau X > 5 X > 5 X > 5 (bukan 2 < X < 5 2 < X < 5 2 < X < 5 ).
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Support X ∈ ( 0 , 10 ) X \in (0,10) X ∈ ( 0 , 10 ) membatasi region: hanya bagian yang memotong ( 0 , 10 ) (0,10) ( 0 , 10 ) yang dihitung.
▲ Red Flags ›
( a − x ) ( b − x ) > 0 (a-x)(b-x) > 0 ( a − x ) ( b − x ) > 0 dengan a < b a < b a < b : solusinya x < a x < a x < a atau x > b x > b x > b (bukan daerah tengah).
No. 14
Diketahui statistik pasien pada suatu rumah sakit sebagai berikut:
Umur Pasien Probabilitas seseorang terkena kanker Distribusi Pasien 1 1 1 -20 20 20 0,06 0{,}06 0 , 06 0,04 0{,}04 0 , 04 21 21 21 -40 40 40 0,03 0{,}03 0 , 03 0,23 0{,}23 0 , 23 41 41 41 -60 60 60 0,02 0{,}02 0 , 02 0,25 0{,}25 0 , 25 61 61 61 -99 99 99 0,04 0{,}04 0 , 04 0,48 0{,}48 0 , 48
Seorang pasien yang terkena kanker akan dipilih secara acak. Tentukanlah probabilitas pasien tersebut berumur 21 21 21 -40 40 40 .
a. 0,04 0{,}04 0 , 04
b. 0,07 0{,}07 0 , 07
c. 0,15 0{,}15 0 , 15
d. 0,21 0{,}21 0 , 21
e. 0,54 0{,}54 0 , 54
≡ Jawaban No. 14 ›
(d). 0,21 0{,}21 0 , 21
ℹ Rumus ›
Teorema Bayes:
P [ Umur ∣ Kanker ] = P [ Kanker ∣ Umur ] ⋅ P [ Umur ] P [ Kanker ] P[\text{Umur} \mid \text{Kanker}] = \frac{P[\text{Kanker} \mid \text{Umur}] \cdot P[\text{Umur}]}{P[\text{Kanker}]} P [ Umur ∣ Kanker ] = P [ Kanker ] P [ Kanker ∣ Umur ] ⋅ P [ Umur ]
Hukum Total: P [ Kanker ] = ∑ i P [ Kanker ∣ U i ] ⋅ P [ U i ] P[\text{Kanker}] = \sum_i P[\text{Kanker} \mid U_i] \cdot P[U_i] P [ Kanker ] = ∑ i P [ Kanker ∣ U i ] ⋅ P [ U i ]
Diketahui:
P [ K ∣ U i ] P[K \mid U_i] P [ K ∣ U i ] : probabilitas kanker per kelompok umur
P [ U i ] P[U_i] P [ U i ] : distribusi pasien per kelompok umur
Target: P [ U 21 − 40 ∣ K ] P[U_{21-40} \mid K] P [ U 21 − 40 ∣ K ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung P [ Kanker ] P[\text{Kanker}] P [ Kanker ] via Hukum Total
P [ K ] = 0,06 ( 0,04 ) + 0,03 ( 0,23 ) + 0,02 ( 0,25 ) + 0,04 ( 0,48 ) P[K] = 0{,}06(0{,}04) + 0{,}03(0{,}23) + 0{,}02(0{,}25) + 0{,}04(0{,}48) P [ K ] = 0 , 06 ( 0 , 04 ) + 0 , 03 ( 0 , 23 ) + 0 , 02 ( 0 , 25 ) + 0 , 04 ( 0 , 48 )
= 0,0024 + 0,0069 + 0,005 + 0,0192 = 0,0335 = 0{,}0024 + 0{,}0069 + 0{,}005 + 0{,}0192 = 0{,}0335 = 0 , 0024 + 0 , 0069 + 0 , 005 + 0 , 0192 = 0 , 0335
Langkah 2: Terapkan Teorema Bayes
P [ U 21 − 40 ∣ K ] = P [ K ∣ U 21 − 40 ] ⋅ P [ U 21 − 40 ] P [ K ] = 0,03 × 0,23 0,0335 = 0,0069 0,0335 ≈ 0,206 ≈ 0,21 P[U_{21-40} \mid K] = \frac{P[K \mid U_{21-40}] \cdot P[U_{21-40}]}{P[K]} = \frac{0{,}03 \times 0{,}23}{0{,}0335} = \frac{0{,}0069}{0{,}0335} \approx 0{,}206 \approx 0{,}21 P [ U 21 − 40 ∣ K ] = P [ K ] P [ K ∣ U 21 − 40 ] ⋅ P [ U 21 − 40 ] = 0 , 0335 0 , 03 × 0 , 23 = 0 , 0335 0 , 0069 ≈ 0 , 206 ≈ 0 , 21
Hasil Akhir: (d) . 0,21 0{,}21 0 , 21
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menjawab P [ K ∣ U 21 − 40 ] = 0,03 P[K \mid U_{21-40}] = 0{,}03 P [ K ∣ U 21 − 40 ] = 0 , 03 — ini likelihood, bukan posterior yang ditanyakan.
Lupa mengalikan P [ K ∣ U i ] P[K \mid U_i] P [ K ∣ U i ] dengan P [ U i ] P[U_i] P [ U i ] sebelum menjumlahkan untuk mendapat P [ K ] P[K] P [ K ] .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Distribusi Pasien” adalah P [ U i ] P[U_i] P [ U i ] (prior), bukan P [ U i ∣ K ] P[U_i \mid K] P [ U i ∣ K ] .
▲ Red Flags ›
Bayes: likelihood × prior / marginal = posterior. Selalu hitung P [ K ] P[K] P [ K ] via hukum total terlebih dulu.
No. 15
Sebuah soal ujian berisikan 10 10 10 pertanyaan, dimana setiap pertanyaan memiliki 5 5 5 pilihan jawaban (hanya terdapat 1 1 1 jawaban yang benar). Seorang peserta menebak jawaban secara acak pada semua pertanyaan ujian. Misalkan ekspektasi banyak jawaban yang benar jika ditebak secara acak adalah E [ N ] E[N] E [ N ] .
Tentukan peluang peserta tersebut akan mendapatkan jawaban benar paling sedikit sebesar E [ N ] E[N] E [ N ] .
a. 0,624 0{,}624 0 , 624
b. 0,591 0{,}591 0 , 591
c. 0,430 0{,}430 0 , 430
d. 0,322 0{,}322 0 , 322
e. 0,302 0{,}302 0 , 302
≡ Jawaban No. 15 ›
(a). 0,624 0{,}624 0 , 624
ℹ Rumus ›
N ∼ B ( n = 10 , p = 0,2 ) N \sim B(n=10,\, p=0{,}2) N ∼ B ( n = 10 , p = 0 , 2 ) (menebak acak: p = 1 / 5 p = 1/5 p = 1/5 ).
E [ N ] = n p = 10 × 0,2 = 2 E[N] = np = 10 \times 0{,}2 = 2 E [ N ] = n p = 10 × 0 , 2 = 2
Target: P [ N ≥ E [ N ] ] = P [ N ≥ 2 ] P[N \geq E[N]] = P[N \geq 2] P [ N ≥ E [ N ]] = P [ N ≥ 2 ]
Diketahui:
N ∼ B ( 10 , 0,2 ) N \sim B(10,\, 0{,}2) N ∼ B ( 10 , 0 , 2 ) ; E [ N ] = 2 E[N] = 2 E [ N ] = 2
Target: P [ N ≥ 2 ] P[N \geq 2] P [ N ≥ 2 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung P [ N ≤ 1 ] P[N \leq 1] P [ N ≤ 1 ]
P [ N = 0 ] = ( 0,8 ) 10 = 0,1074 P[N=0] = (0{,}8)^{10} = 0{,}1074 P [ N = 0 ] = ( 0 , 8 ) 10 = 0 , 1074
P [ N = 1 ] = ( 10 1 ) ( 0,2 ) 1 ( 0,8 ) 9 = 10 × 0,2 × 0,1342 = 0,2684 P[N=1] = \binom{10}{1}(0{,}2)^1(0{,}8)^9 = 10 \times 0{,}2 \times 0{,}1342 = 0{,}2684 P [ N = 1 ] = ( 1 10 ) ( 0 , 2 ) 1 ( 0 , 8 ) 9 = 10 × 0 , 2 × 0 , 1342 = 0 , 2684
P [ N ≤ 1 ] = 0,1074 + 0,2684 = 0,3758 P[N \leq 1] = 0{,}1074 + 0{,}2684 = 0{,}3758 P [ N ≤ 1 ] = 0 , 1074 + 0 , 2684 = 0 , 3758
Langkah 2: Hitung P [ N ≥ 2 ] P[N \geq 2] P [ N ≥ 2 ]
P [ N ≥ 2 ] = 1 − P [ N ≤ 1 ] = 1 − 0,3758 = 0,6242 ≈ 0,624 P[N \geq 2] = 1 - P[N \leq 1] = 1 - 0{,}3758 = 0{,}6242 \approx 0{,}624 P [ N ≥ 2 ] = 1 − P [ N ≤ 1 ] = 1 − 0 , 3758 = 0 , 6242 ≈ 0 , 624
Hasil Akhir: (a) . 0,624 0{,}624 0 , 624
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
“Paling sedikit E [ N ] E[N] E [ N ] ” = N ≥ 2 N \geq 2 N ≥ 2 (inklusif) karena E [ N ] = 2 E[N] = 2 E [ N ] = 2 .
Menggunakan p = 1 / 5 p = 1/5 p = 1/5 dengan benar — 5 pilihan, hanya 1 benar.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Paling sedikit sebesar E [ N ] E[N] E [ N ] ” = N ≥ E [ N ] = 2 N \geq E[N] = 2 N ≥ E [ N ] = 2 , bukan N > 2 N > 2 N > 2 .
▲ Red Flags ›
Hitung P [ N ≥ k ] P[N \geq k] P [ N ≥ k ] via komplemen: 1 − P [ N ≤ k − 1 ] 1 - P[N \leq k-1] 1 − P [ N ≤ k − 1 ] untuk efisiensi komputasi.
No. 16
Diketahui bahwa:
Var [ X ] = 25 , Var [ Y ] = 100 \text{Var}[X] = 25, \quad \text{Var}[Y] = 100 Var [ X ] = 25 , Var [ Y ] = 100
Cov ( X , Y ) = − 10 , Cov ( X , Z ) = 2,5 \text{Cov}(X, Y) = -10, \quad \text{Cov}(X, Z) = 2{,}5 Cov ( X , Y ) = − 10 , Cov ( X , Z ) = 2 , 5
Misalkan Z = X + c Y Z = X + cY Z = X + c Y , tentukanlah nilai dari c c c .
a. 2 2 2
b. 2,25 2{,}25 2 , 25
c. 2,5 2{,}5 2 , 5
d. − 2 -2 − 2
e. − 2,25 -2{,}25 − 2 , 25
≡ Jawaban No. 16 ›
(b). 2,25 2{,}25 2 , 25
ℹ Rumus ›
Bilinearitas kovarians:
Cov ( X , a U + b V ) = a Cov ( X , U ) + b Cov ( X , V ) \text{Cov}(X, aU + bV) = a\,\text{Cov}(X, U) + b\,\text{Cov}(X, V) Cov ( X , a U + bV ) = a Cov ( X , U ) + b Cov ( X , V )
Khususnya: Cov ( X , X ) = Var ( X ) \text{Cov}(X, X) = \text{Var}(X) Cov ( X , X ) = Var ( X )
Diketahui:
Var ( X ) = 25 \text{Var}(X) = 25 Var ( X ) = 25 , Var ( Y ) = 100 \text{Var}(Y) = 100 Var ( Y ) = 100
Cov ( X , Y ) = − 10 \text{Cov}(X,Y) = -10 Cov ( X , Y ) = − 10 , Cov ( X , Z ) = 2,5 \text{Cov}(X,Z) = 2{,}5 Cov ( X , Z ) = 2 , 5
Z = X + c Y Z = X + cY Z = X + c Y
Target: c c c
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Ekspansi Cov ( X , Z ) \text{Cov}(X, Z) Cov ( X , Z )
Cov ( X , Z ) = Cov ( X , X + c Y ) = Cov ( X , X ) + c Cov ( X , Y ) \text{Cov}(X, Z) = \text{Cov}(X,\; X + cY) = \text{Cov}(X, X) + c\,\text{Cov}(X, Y) Cov ( X , Z ) = Cov ( X , X + c Y ) = Cov ( X , X ) + c Cov ( X , Y )
= Var ( X ) + c Cov ( X , Y ) = 25 + c ( − 10 ) = \text{Var}(X) + c\,\text{Cov}(X, Y) = 25 + c(-10) = Var ( X ) + c Cov ( X , Y ) = 25 + c ( − 10 )
Langkah 2: Selesaikan untuk c c c
25 − 10 c = 2,5 ⟹ 10 c = 22,5 ⟹ c = 2,25 25 - 10c = 2{,}5 \implies 10c = 22{,}5 \implies c = 2{,}25 25 − 10 c = 2 , 5 ⟹ 10 c = 22 , 5 ⟹ c = 2 , 25
Hasil Akhir: (b) . 2,25 2{,}25 2 , 25
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira Cov ( X , X + c Y ) = c Cov ( X , Y ) \text{Cov}(X, X+cY) = c\,\text{Cov}(X,Y) Cov ( X , X + c Y ) = c Cov ( X , Y ) — lupa suku Cov ( X , X ) = Var ( X ) = 25 \text{Cov}(X,X) = \text{Var}(X) = 25 Cov ( X , X ) = Var ( X ) = 25 .
Mengabaikan tanda negatif Cov ( X , Y ) = − 10 \text{Cov}(X,Y) = -10 Cov ( X , Y ) = − 10 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Var ( Y ) = 100 \text{Var}(Y) = 100 Var ( Y ) = 100 tidak digunakan di sini — ia relevan jika soal menanyakan Cov ( Y , Z ) \text{Cov}(Y,Z) Cov ( Y , Z ) atau Var ( Z ) \text{Var}(Z) Var ( Z ) .
▲ Red Flags ›
Selalu ekspansi Cov ( X , a U + b V ) = a Cov ( X , U ) + b Cov ( X , V ) \text{Cov}(X, aU+bV) = a\,\text{Cov}(X,U) + b\,\text{Cov}(X,V) Cov ( X , a U + bV ) = a Cov ( X , U ) + b Cov ( X , V ) secara eksplisit sebelum substitusi angka.
No. 17
Sebuah kotak berisikan 10 10 10 kelereng putih dan 15 15 15 kelereng hitam. Misalkan X X X merupakan banyaknya kelereng putih yang diambil, ketika dari kotak tersebut diambil 10 10 10 kelereng secara acak dan tanpa pengembalian.
Tentukan Var ( X ) E ( X ) \dfrac{\text{Var}(X)}{E(X)} E ( X ) Var ( X ) . (Gunakan distribusi hipergeometrik)
a. 1 8 \dfrac{1}{8} 8 1
b. 3 16 \dfrac{3}{16} 16 3
c. 2 8 \dfrac{2}{8} 8 2
d. 5 16 \dfrac{5}{16} 16 5
e. 3 8 \dfrac{3}{8} 8 3
≡ Jawaban No. 17 ›
(e). 3 8 \dfrac{3}{8} 8 3
ℹ Rumus ›
X ∼ HGeom ( N , K , n ) X \sim \text{HGeom}(N, K, n) X ∼ HGeom ( N , K , n ) :
E [ X ] = n K N , Var ( X ) = n ⋅ K N ⋅ N − K N ⋅ N − n N − 1 E[X] = \frac{nK}{N}, \qquad \text{Var}(X) = n \cdot \frac{K}{N} \cdot \frac{N-K}{N} \cdot \frac{N-n}{N-1} E [ X ] = N n K , Var ( X ) = n ⋅ N K ⋅ N N − K ⋅ N − 1 N − n
Diketahui:
N = 25 N = 25 N = 25 (total), K = 10 K = 10 K = 10 (putih), N − K = 15 N-K = 15 N − K = 15 (hitam), n = 10 n = 10 n = 10 (diambil)
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung E [ X ] E[X] E [ X ]
E [ X ] = n K N = 10 × 10 25 = 100 25 = 4 E[X] = \frac{nK}{N} = \frac{10 \times 10}{25} = \frac{100}{25} = 4 E [ X ] = N n K = 25 10 × 10 = 25 100 = 4
Langkah 2: Hitung Var ( X ) \text{Var}(X) Var ( X )
Var ( X ) = 10 ⋅ 10 25 ⋅ 15 25 ⋅ 25 − 10 25 − 1 = 10 ⋅ 10 25 ⋅ 15 25 ⋅ 15 24 \text{Var}(X) = 10 \cdot \frac{10}{25} \cdot \frac{15}{25} \cdot \frac{25-10}{25-1} = 10 \cdot \frac{10}{25} \cdot \frac{15}{25} \cdot \frac{15}{24} Var ( X ) = 10 ⋅ 25 10 ⋅ 25 15 ⋅ 25 − 1 25 − 10 = 10 ⋅ 25 10 ⋅ 25 15 ⋅ 24 15
= 10 ⋅ 2 5 ⋅ 3 5 ⋅ 5 8 = 10 ⋅ 30 200 = 300 200 = 3 2 = 10 \cdot \frac{2}{5} \cdot \frac{3}{5} \cdot \frac{5}{8} = 10 \cdot \frac{30}{200} = \frac{300}{200} = \frac{3}{2} = 10 ⋅ 5 2 ⋅ 5 3 ⋅ 8 5 = 10 ⋅ 200 30 = 200 300 = 2 3
Langkah 3: Hitung Rasio
Var ( X ) E [ X ] = 3 / 2 4 = 3 8 \frac{\text{Var}(X)}{E[X]} = \frac{3/2}{4} = \frac{3}{8} E [ X ] Var ( X ) = 4 3/2 = 8 3
Hasil Akhir: (e) . 3 8 \dfrac{3}{8} 8 3
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan formula Binomial Var ( X ) = n p ( 1 − p ) \text{Var}(X) = np(1-p) Var ( X ) = n p ( 1 − p ) tanpa faktor koreksi berhingga N − n N − 1 \dfrac{N-n}{N-1} N − 1 N − n — Hipergeometrik memerlukan faktor koreksi ini.
Lupa faktor ( N − n ) / ( N − 1 ) (N-n)/(N-1) ( N − n ) / ( N − 1 ) : untuk N = 25 , n = 10 N=25, n=10 N = 25 , n = 10 : ( 25 − 10 ) / ( 25 − 1 ) = 15 / 24 = 5 / 8 (25-10)/(25-1) = 15/24 = 5/8 ( 25 − 10 ) / ( 25 − 1 ) = 15/24 = 5/8 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Soal meminta Var / E \text{Var}/E Var / E , bukan Var \text{Var} Var saja — hitung kedua momen sebelum membagi.
▲ Red Flags ›
Sampling tanpa pengembalian dari populasi terbatas → Hipergeometrik dengan faktor koreksi berhingga.
No. 18
Misalkan X X X merupakan banyaknya pelanggan yang datang pada pagi hari dan Y Y Y merupakan banyaknya pelanggan yang datang pada siang hari. Diberikan juga informasi berikut:
X X X dan Y Y Y berdistribusi Poisson.
Momen pertama dari X X X lebih kecil dari momen pertama dari Y Y Y sebesar 8 8 8 .
Momen kedua dari X X X sebesar 60 % 60\% 60% dari momen kedua Y Y Y .
Tentukan variansi dari Y Y Y .
a. 4 4 4
b. 12 12 12
c. 16 16 16
d. 27 27 27
e. 35 35 35
≡ Jawaban No. 18 ›
(e). 35 35 35
ℹ Rumus ›
X ∼ Poisson ( λ X ) X \sim \text{Poisson}(\lambda_X) X ∼ Poisson ( λ X ) : E [ X ] = λ X E[X] = \lambda_X E [ X ] = λ X , E [ X 2 ] = λ X + λ X 2 E[X^2] = \lambda_X + \lambda_X^2 E [ X 2 ] = λ X + λ X 2
Var ( X ) = λ X \text{Var}(X) = \lambda_X Var ( X ) = λ X (sifat Poisson)
Diketahui:
λ Y − λ X = 8 \lambda_Y - \lambda_X = 8 λ Y − λ X = 8 (momen pertama Y Y Y lebih besar 8)
E [ X 2 ] = 0,6 E [ Y 2 ] E[X^2] = 0{,}6\,E[Y^2] E [ X 2 ] = 0 , 6 E [ Y 2 ] (momen kedua X X X sebesar 60% momen kedua Y Y Y )
Target: Var ( Y ) = λ Y \text{Var}(Y) = \lambda_Y Var ( Y ) = λ Y
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Nyatakan Momen Kedua Poisson
E [ X 2 ] = λ X + λ X 2 , E [ Y 2 ] = λ Y + λ Y 2 E[X^2] = \lambda_X + \lambda_X^2, \qquad E[Y^2] = \lambda_Y + \lambda_Y^2 E [ X 2 ] = λ X + λ X 2 , E [ Y 2 ] = λ Y + λ Y 2
Langkah 2: Substitusi Syarat
λ X = λ Y − 8 ...(1) \lambda_X = \lambda_Y - 8 \quad \text{...(1)} λ X = λ Y − 8 ...(1)
λ X + λ X 2 = 0,6 ( λ Y + λ Y 2 ) ...(2) \lambda_X + \lambda_X^2 = 0{,}6(\lambda_Y + \lambda_Y^2) \quad \text{...(2)} λ X + λ X 2 = 0 , 6 ( λ Y + λ Y 2 ) ...(2)
Langkah 3: Substitusi (1) ke (2)
Misalkan λ Y = λ \lambda_Y = \lambda λ Y = λ dan λ X = λ − 8 \lambda_X = \lambda - 8 λ X = λ − 8 :
( λ − 8 ) + ( λ − 8 ) 2 = 0,6 ( λ + λ 2 ) (\lambda-8) + (\lambda-8)^2 = 0{,}6(\lambda + \lambda^2) ( λ − 8 ) + ( λ − 8 ) 2 = 0 , 6 ( λ + λ 2 )
( λ − 8 ) + λ 2 − 16 λ + 64 = 0,6 λ + 0,6 λ 2 (\lambda-8) + \lambda^2 - 16\lambda + 64 = 0{,}6\lambda + 0{,}6\lambda^2 ( λ − 8 ) + λ 2 − 16 λ + 64 = 0 , 6 λ + 0 , 6 λ 2
λ 2 − 15 λ + 56 = 0,6 λ 2 + 0,6 λ \lambda^2 - 15\lambda + 56 = 0{,}6\lambda^2 + 0{,}6\lambda λ 2 − 15 λ + 56 = 0 , 6 λ 2 + 0 , 6 λ
0,4 λ 2 − 15,6 λ + 56 = 0 0{,}4\lambda^2 - 15{,}6\lambda + 56 = 0 0 , 4 λ 2 − 15 , 6 λ + 56 = 0
λ 2 − 39 λ + 140 = 0 \lambda^2 - 39\lambda + 140 = 0 λ 2 − 39 λ + 140 = 0
( λ − 35 ) ( λ − 4 ) = 0 (\lambda - 35)(\lambda - 4) = 0 ( λ − 35 ) ( λ − 4 ) = 0
Langkah 4: Pilih Akar yang Valid
λ = 35 \lambda = 35 λ = 35 atau λ = 4 \lambda = 4 λ = 4 . Jika λ Y = 4 \lambda_Y = 4 λ Y = 4 maka λ X = − 4 < 0 \lambda_X = -4 < 0 λ X = − 4 < 0 (tidak valid). Jadi λ Y = 35 \lambda_Y = 35 λ Y = 35 .
Var ( Y ) = λ Y = 35 \text{Var}(Y) = \lambda_Y = 35 Var ( Y ) = λ Y = 35
Hasil Akhir: (e) . 35 35 35
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira momen kedua Poisson = λ 2 = \lambda^2 = λ 2 saja — untuk Poisson: E [ X 2 ] = λ + λ 2 E[X^2] = \lambda + \lambda^2 E [ X 2 ] = λ + λ 2 (bukan λ 2 \lambda^2 λ 2 ).
Memilih akar λ Y = 4 \lambda_Y = 4 λ Y = 4 yang menghasilkan λ X = − 4 < 0 \lambda_X = -4 < 0 λ X = − 4 < 0 — tidak valid karena parameter Poisson harus positif.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Momen pertama lebih kecil 8” berarti E [ Y ] − E [ X ] = 8 E[Y] - E[X] = 8 E [ Y ] − E [ X ] = 8 , bukan E [ X ] − E [ Y ] = 8 E[X] - E[Y] = 8 E [ X ] − E [ Y ] = 8 .
▲ Red Flags ›
Poisson: E [ X 2 ] = Var ( X ) + ( E [ X ] ) 2 = λ + λ 2 E[X^2] = \text{Var}(X) + (E[X])^2 = \lambda + \lambda^2 E [ X 2 ] = Var ( X ) + ( E [ X ] ) 2 = λ + λ 2 ; jangan lupa suku pertama λ \lambda λ .
No. 19
Diketahui bahwa X X X dan Y Y Y merupakan variabel acak yang memiliki fungsi densitas bersama sebagai berikut:
f ( x , y ) = { 2 x + 2 − y 4 , untuk 0 < x < 1 dan 0 < y < 2 0 , untuk lainnya f(x, y) = \begin{cases} \dfrac{2x + 2 - y}{4}, & \text{untuk } 0 < x < 1 \text{ dan } 0 < y < 2 \\ 0, & \text{untuk lainnya} \end{cases} f ( x , y ) = ⎩ ⎨ ⎧ 4 2 x + 2 − y , 0 , untuk 0 < x < 1 dan 0 < y < 2 untuk lainnya
Tentukan P [ X + Y ≥ 1 ] P[X + Y \geq 1] P [ X + Y ≥ 1 ] .
a. 0,75 0{,}75 0 , 75
b. 0,71 0{,}71 0 , 71
c. 0,41 0{,}41 0 , 41
d. 0,38 0{,}38 0 , 38
e. 0,33 0{,}33 0 , 33
≡ Jawaban No. 19 ›
(b). 0,71 0{,}71 0 , 71
ℹ Rumus ›
P [ X + Y ≥ 1 ] = 1 − P [ X + Y < 1 ] P[X+Y \geq 1] = 1 - P[X+Y < 1] P [ X + Y ≥ 1 ] = 1 − P [ X + Y < 1 ]
Region { X + Y < 1 } \{X+Y < 1\} { X + Y < 1 } dalam support { 0 < x < 1 , 0 < y < 2 } \{0<x<1,\; 0<y<2\} { 0 < x < 1 , 0 < y < 2 } :
x ∈ ( 0 , 1 ) x \in (0,1) x ∈ ( 0 , 1 ) , y ∈ ( 0 , 1 − x ) y \in (0, 1-x) y ∈ ( 0 , 1 − x ) (karena y < 1 − x < 1 < 2 y < 1-x < 1 < 2 y < 1 − x < 1 < 2 )
Diketahui:
f ( x , y ) = ( 2 x + 2 − y ) / 4 f(x,y) = (2x+2-y)/4 f ( x , y ) = ( 2 x + 2 − y ) /4 pada ( 0 , 1 ) × ( 0 , 2 ) (0,1)\times(0,2) ( 0 , 1 ) × ( 0 , 2 )
Target: P [ X + Y ≥ 1 ] P[X+Y \geq 1] P [ X + Y ≥ 1 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung P [ X + Y < 1 ] P[X+Y < 1] P [ X + Y < 1 ] via Komplemen
Region: 0 < y < 1 − x 0 < y < 1-x 0 < y < 1 − x , 0 < x < 1 0 < x < 1 0 < x < 1 .
P [ X + Y < 1 ] = ∫ 0 1 ∫ 0 1 − x 2 x + 2 − y 4 d y d x P[X+Y<1] = \int_0^1\!\int_0^{1-x} \frac{2x+2-y}{4}\,dy\,dx P [ X + Y < 1 ] = ∫ 0 1 ∫ 0 1 − x 4 2 x + 2 − y d y d x
Langkah 2: Integrasikan terhadap y y y
∫ 0 1 − x 2 x + 2 − y 4 d y = 1 4 [ ( 2 x + 2 ) y − y 2 2 ] 0 1 − x \int_0^{1-x}\frac{2x+2-y}{4}\,dy = \frac{1}{4}\left[(2x+2)y - \frac{y^2}{2}\right]_0^{1-x} ∫ 0 1 − x 4 2 x + 2 − y d y = 4 1 [ ( 2 x + 2 ) y − 2 y 2 ] 0 1 − x
= 1 4 [ ( 2 x + 2 ) ( 1 − x ) − ( 1 − x ) 2 2 ] = \frac{1}{4}\left[(2x+2)(1-x) - \frac{(1-x)^2}{2}\right] = 4 1 [ ( 2 x + 2 ) ( 1 − x ) − 2 ( 1 − x ) 2 ]
= ( 1 − x ) 4 [ ( 2 x + 2 ) − 1 − x 2 ] = ( 1 − x ) 4 ⋅ 4 x + 4 − 1 + x 2 = ( 1 − x ) ( 5 x + 3 ) 8 = \frac{(1-x)}{4}\left[(2x+2) - \frac{1-x}{2}\right] = \frac{(1-x)}{4} \cdot \frac{4x+4-1+x}{2} = \frac{(1-x)(5x+3)}{8} = 4 ( 1 − x ) [ ( 2 x + 2 ) − 2 1 − x ] = 4 ( 1 − x ) ⋅ 2 4 x + 4 − 1 + x = 8 ( 1 − x ) ( 5 x + 3 )
Langkah 3: Integrasikan terhadap x x x
P [ X + Y < 1 ] = ∫ 0 1 ( 1 − x ) ( 5 x + 3 ) 8 d x = 1 8 ∫ 0 1 ( 5 x + 3 − 5 x 2 − 3 x ) d x P[X+Y<1] = \int_0^1 \frac{(1-x)(5x+3)}{8}\,dx = \frac{1}{8}\int_0^1(5x+3-5x^2-3x)\,dx P [ X + Y < 1 ] = ∫ 0 1 8 ( 1 − x ) ( 5 x + 3 ) d x = 8 1 ∫ 0 1 ( 5 x + 3 − 5 x 2 − 3 x ) d x
= 1 8 ∫ 0 1 ( 2 x + 3 − 5 x 2 ) d x = 1 8 [ x 2 + 3 x − 5 x 3 3 ] 0 1 = \frac{1}{8}\int_0^1(2x+3-5x^2)\,dx = \frac{1}{8}\left[x^2+3x-\frac{5x^3}{3}\right]_0^1 = 8 1 ∫ 0 1 ( 2 x + 3 − 5 x 2 ) d x = 8 1 [ x 2 + 3 x − 3 5 x 3 ] 0 1
= 1 8 ( 1 + 3 − 5 3 ) = 1 8 ⋅ 7 3 = 7 24 ≈ 0,2917 = \frac{1}{8}\left(1+3-\frac{5}{3}\right) = \frac{1}{8}\cdot\frac{7}{3} = \frac{7}{24} \approx 0{,}2917 = 8 1 ( 1 + 3 − 3 5 ) = 8 1 ⋅ 3 7 = 24 7 ≈ 0 , 2917
Langkah 4: Hitung P [ X + Y ≥ 1 ] P[X+Y \geq 1] P [ X + Y ≥ 1 ]
P [ X + Y ≥ 1 ] = 1 − 7 24 = 17 24 ≈ 0,708 ≈ 0,71 P[X+Y \geq 1] = 1 - \frac{7}{24} = \frac{17}{24} \approx 0{,}708 \approx 0{,}71 P [ X + Y ≥ 1 ] = 1 − 24 7 = 24 17 ≈ 0 , 708 ≈ 0 , 71
Hasil Akhir: (b) . 0,71 0{,}71 0 , 71
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengintegrasikan y y y hingga 2 2 2 (batas support penuh) untuk region { X + Y < 1 } \{X+Y<1\} { X + Y < 1 } — batas atas y y y adalah min ( 1 − x , 2 ) = 1 − x \min(1-x, 2) = 1-x min ( 1 − x , 2 ) = 1 − x karena 1 − x < 1 < 2 1-x < 1 < 2 1 − x < 1 < 2 .
Salah memperluas kurung: ( 1 − x ) ( 5 x + 3 ) = 5 x + 3 − 5 x 2 − 3 x = 2 x + 3 − 5 x 2 (1-x)(5x+3) = 5x+3-5x^2-3x = 2x+3-5x^2 ( 1 − x ) ( 5 x + 3 ) = 5 x + 3 − 5 x 2 − 3 x = 2 x + 3 − 5 x 2 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Menghitung P [ X + Y ≥ 1 ] P[X+Y \geq 1] P [ X + Y ≥ 1 ] langsung (batas integrasi lebih kompleks) — lebih mudah via komplemen 1 − P [ X + Y < 1 ] 1 - P[X+Y<1] 1 − P [ X + Y < 1 ] .
▲ Red Flags ›
Selalu cek apakah batas region yang dihitung berada dalam support PDF. Di sini y < 1 − x ≤ 1 < 2 y < 1-x \leq 1 < 2 y < 1 − x ≤ 1 < 2 ✓.
No. 20
Diberikan fungsi densitas bersama dari variabel acak X X X dan Y Y Y :
f ( x , y ) = { x + y , 0 < x < 1 , 0 < y < 1 0 , lainnya f(x, y) = \begin{cases} x + y, & 0 < x < 1,\ 0 < y < 1 \\ 0, & \text{lainnya} \end{cases} f ( x , y ) = { x + y , 0 , 0 < x < 1 , 0 < y < 1 lainnya
Tentukan probabilitas jika besar X X X lebih kecil dari 2 2 2 kali lipat besar Y Y Y .
a. 7 32 \dfrac{7}{32} 32 7
b. 1 12 \dfrac{1}{12} 12 1
c. 3 4 \dfrac{3}{4} 4 3
d. 19 24 \dfrac{19}{24} 24 19
e. 7 8 \dfrac{7}{8} 8 7
≡ Jawaban No. 20 ›
(d). 19 24 \dfrac{19}{24} 24 19
ℹ Rumus ›
P [ X < 2 Y ] = ∬ { x < 2 y } ∩ support ( x + y ) d x d y P[X < 2Y] = \iint_{\{x < 2y\} \cap \text{support}} (x+y)\,dx\,dy P [ X < 2 Y ] = ∬ { x < 2 y } ∩ support ( x + y ) d x d y
Diketahui:
f ( x , y ) = x + y f(x,y) = x+y f ( x , y ) = x + y pada ( 0 , 1 ) 2 (0,1)^2 ( 0 , 1 ) 2
Target: P [ X < 2 Y ] P[X < 2Y] P [ X < 2 Y ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Identifikasi Region { X < 2 Y } \{X < 2Y\} { X < 2 Y } dalam ( 0 , 1 ) 2 (0,1)^2 ( 0 , 1 ) 2
Garis x = 2 y x = 2y x = 2 y membagi unit square. Titik potong dengan batas: ( 0 , 0 ) (0,0) ( 0 , 0 ) dan ( 1 , 0,5 ) (1, 0{,}5) ( 1 , 0 , 5 ) .
Untuk y ∈ ( 0 , 0,5 ) y \in (0, 0{,}5) y ∈ ( 0 , 0 , 5 ) : x x x dari 0 0 0 hingga 2 y 2y 2 y (karena 2 y < 1 2y < 1 2 y < 1 )
Untuk y ∈ ( 0,5 , 1 ) y \in (0{,}5, 1) y ∈ ( 0 , 5 , 1 ) : x x x dari 0 0 0 hingga 1 1 1 (karena 2 y > 1 2y > 1 2 y > 1 , jadi seluruh x ∈ ( 0 , 1 ) x \in (0,1) x ∈ ( 0 , 1 ) memenuhi)
Langkah 2: Integrasikan
P [ X < 2 Y ] = ∫ 0 1 / 2 ∫ 0 2 y ( x + y ) d x d y + ∫ 1 / 2 1 ∫ 0 1 ( x + y ) d x d y P[X<2Y] = \int_0^{1/2}\!\int_0^{2y}(x+y)\,dx\,dy + \int_{1/2}^1\!\int_0^1(x+y)\,dx\,dy P [ X < 2 Y ] = ∫ 0 1/2 ∫ 0 2 y ( x + y ) d x d y + ∫ 1/2 1 ∫ 0 1 ( x + y ) d x d y
Integral pertama (y ∈ ( 0 , 1 / 2 ) y \in (0, 1/2) y ∈ ( 0 , 1/2 ) ):
∫ 0 2 y ( x + y ) d x = [ x 2 2 + x y ] 0 2 y = 2 y 2 + 2 y 2 = 4 y 2 \int_0^{2y}(x+y)\,dx = \left[\frac{x^2}{2}+xy\right]_0^{2y} = 2y^2+2y^2 = 4y^2 ∫ 0 2 y ( x + y ) d x = [ 2 x 2 + x y ] 0 2 y = 2 y 2 + 2 y 2 = 4 y 2
∫ 0 1 / 2 4 y 2 d y = 4 ⋅ ( 1 / 2 ) 3 3 = 4 24 = 1 6 \int_0^{1/2}4y^2\,dy = 4 \cdot \frac{(1/2)^3}{3} = \frac{4}{24} = \frac{1}{6} ∫ 0 1/2 4 y 2 d y = 4 ⋅ 3 ( 1/2 ) 3 = 24 4 = 6 1
Integral kedua (y ∈ ( 1 / 2 , 1 ) y \in (1/2, 1) y ∈ ( 1/2 , 1 ) ):
∫ 0 1 ( x + y ) d x = [ x 2 2 + x y ] 0 1 = 1 2 + y \int_0^1(x+y)\,dx = \left[\frac{x^2}{2}+xy\right]_0^1 = \frac{1}{2}+y ∫ 0 1 ( x + y ) d x = [ 2 x 2 + x y ] 0 1 = 2 1 + y
∫ 1 / 2 1 ( 1 2 + y ) d y = [ y 2 + y 2 2 ] 1 / 2 1 = ( 1 2 + 1 2 ) − ( 1 4 + 1 8 ) = 1 − 3 8 = 5 8 \int_{1/2}^1\left(\frac{1}{2}+y\right)\,dy = \left[\frac{y}{2}+\frac{y^2}{2}\right]_{1/2}^1 = \left(\frac{1}{2}+\frac{1}{2}\right)-\left(\frac{1}{4}+\frac{1}{8}\right) = 1 - \frac{3}{8} = \frac{5}{8} ∫ 1/2 1 ( 2 1 + y ) d y = [ 2 y + 2 y 2 ] 1/2 1 = ( 2 1 + 2 1 ) − ( 4 1 + 8 1 ) = 1 − 8 3 = 8 5
Langkah 3: Total
P [ X < 2 Y ] = 1 6 + 5 8 = 4 24 + 15 24 = 19 24 P[X<2Y] = \frac{1}{6} + \frac{5}{8} = \frac{4}{24} + \frac{15}{24} = \frac{19}{24} P [ X < 2 Y ] = 6 1 + 8 5 = 24 4 + 24 15 = 24 19
Hasil Akhir: (d) . 19 24 \dfrac{19}{24} 24 19
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan batas x x x dari 0 0 0 ke 2 y 2y 2 y tanpa mempertimbangkan batas support x ≤ 1 x \leq 1 x ≤ 1 — untuk y > 1 / 2 y > 1/2 y > 1/2 , batas 2 y > 1 2y > 1 2 y > 1 melampaui support.
Lupa membagi integral menjadi dua kasus berdasarkan y < 1 / 2 y < 1/2 y < 1/2 dan y > 1 / 2 y > 1/2 y > 1/2 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
”X X X lebih kecil dari 2 kali Y Y Y ” = X < 2 Y X < 2Y X < 2 Y , bukan X < Y / 2 X < Y/2 X < Y /2 .
▲ Red Flags ›
Selalu gambar region integrasi dan identifikasi di mana garis batas memotong batas support sebelum mengintegrasikan.
No. 21
Misalkan T 1 T_1 T 1 dan T 2 T_2 T 2 merepresentasikan lama waktu hidup (dalam jam) dari 2 2 2 komponen dalam suatu peralatan elektronik. Fungsi densitas bersama dari T 1 T_1 T 1 dan T 2 T_2 T 2 berdistribusi seragam dalam suatu wilayah (region) 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L 0 \leq t_1 \leq t_2 \leq L 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L dimana L L L merupakan suatu konstanta real positif.
Tentukan nilai ekspektasi dari T 1 2 + T 2 2 T_1^2 + T_2^2 T 1 2 + T 2 2 .
a. L 2 3 \dfrac{L^2}{3} 3 L 2
b. L 2 2 \dfrac{L^2}{2} 2 L 2
c. 2 L 2 3 \dfrac{2L^2}{3} 3 2 L 2
d. 3 L 2 4 \dfrac{3L^2}{4} 4 3 L 2
e. L 2 L^2 L 2
≡ Jawaban No. 21 ›
(c). 2 L 2 3 \dfrac{2L^2}{3} 3 2 L 2
ℹ Rumus ›
Luas segitiga { 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L } \{0 \leq t_1 \leq t_2 \leq L\} { 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L } : = L 2 / 2 = L^2/2 = L 2 /2
PDF seragam: f ( t 1 , t 2 ) = 2 L 2 f(t_1, t_2) = \dfrac{2}{L^2} f ( t 1 , t 2 ) = L 2 2 pada region tersebut.
E [ T 1 2 + T 2 2 ] = 2 L 2 ∫ 0 L ∫ 0 t 2 ( t 1 2 + t 2 2 ) d t 1 d t 2 E[T_1^2 + T_2^2] = \frac{2}{L^2}\int_0^L\!\int_0^{t_2}(t_1^2 + t_2^2)\,dt_1\,dt_2 E [ T 1 2 + T 2 2 ] = L 2 2 ∫ 0 L ∫ 0 t 2 ( t 1 2 + t 2 2 ) d t 1 d t 2
Diketahui:
f ( t 1 , t 2 ) = 2 / L 2 f(t_1, t_2) = 2/L^2 f ( t 1 , t 2 ) = 2/ L 2 untuk 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L 0 \leq t_1 \leq t_2 \leq L 0 ≤ t 1 ≤ t 2 ≤ L
Target: E [ T 1 2 + T 2 2 ] E[T_1^2 + T_2^2] E [ T 1 2 + T 2 2 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Integrasikan terhadap t 1 t_1 t 1
∫ 0 t 2 ( t 1 2 + t 2 2 ) d t 1 = [ t 1 3 3 + t 2 2 t 1 ] 0 t 2 = t 2 3 3 + t 2 3 = 4 t 2 3 3 \int_0^{t_2}(t_1^2+t_2^2)\,dt_1 = \left[\frac{t_1^3}{3}+t_2^2\,t_1\right]_0^{t_2} = \frac{t_2^3}{3}+t_2^3 = \frac{4t_2^3}{3} ∫ 0 t 2 ( t 1 2 + t 2 2 ) d t 1 = [ 3 t 1 3 + t 2 2 t 1 ] 0 t 2 = 3 t 2 3 + t 2 3 = 3 4 t 2 3
Langkah 2: Integrasikan terhadap t 2 t_2 t 2
E [ T 1 2 + T 2 2 ] = 2 L 2 ∫ 0 L 4 t 2 3 3 d t 2 = 2 L 2 ⋅ 4 3 ⋅ L 4 4 = 2 L 2 ⋅ L 4 3 = 2 L 2 3 E[T_1^2+T_2^2] = \frac{2}{L^2}\int_0^L \frac{4t_2^3}{3}\,dt_2 = \frac{2}{L^2}\cdot\frac{4}{3}\cdot\frac{L^4}{4} = \frac{2}{L^2}\cdot\frac{L^4}{3} = \frac{2L^2}{3} E [ T 1 2 + T 2 2 ] = L 2 2 ∫ 0 L 3 4 t 2 3 d t 2 = L 2 2 ⋅ 3 4 ⋅ 4 L 4 = L 2 2 ⋅ 3 L 4 = 3 2 L 2
Hasil Akhir: (c) . 2 L 2 3 \dfrac{2L^2}{3} 3 2 L 2
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan f ( t 1 , t 2 ) = 1 / L 2 f(t_1,t_2) = 1/L^2 f ( t 1 , t 2 ) = 1/ L 2 — luas region segitiga = L 2 / 2 = L^2/2 = L 2 /2 , bukan L 2 L^2 L 2 , sehingga f = 2 / L 2 f = 2/L^2 f = 2/ L 2 .
Batas integrasi: untuk t 2 t_2 t 2 tetap, t 1 t_1 t 1 dari 0 0 0 hingga t 2 t_2 t 2 (bukan 0 0 0 hingga L L L ).
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
E [ T 1 2 + T 2 2 ] = E [ T 1 2 ] + E [ T 2 2 ] E[T_1^2+T_2^2] = E[T_1^2]+E[T_2^2] E [ T 1 2 + T 2 2 ] = E [ T 1 2 ] + E [ T 2 2 ] (linearitas) — keduanya dapat dihitung terpisah jika perlu.
▲ Red Flags ›
Distribusi seragam pada segitiga: f = 1 / luas = 2 / L 2 f = 1/\text{luas} = 2/L^2 f = 1/ luas = 2/ L 2 , bukan 1 / L 2 1/L^2 1/ L 2 .
No. 22
Sebuah asuransi kesehatan untuk 3 3 3 orang dalam suatu keluarga, dapat mencakup hingga 2 2 2 klaim per orang dalam setahun. Fungsi densitas gabungan untuk banyak klaim dari 3 3 3 anggota keluarga adalah f ( x , y , z ) = 6 − x − y − z 81 f(x, y, z) = \dfrac{6 - x - y - z}{81} f ( x , y , z ) = 81 6 − x − y − z dimana masing-masing x , y , z x, y, z x , y , z hanya bisa bernilai 0 , 1 , 2 0, 1, 2 0 , 1 , 2 dan X , Y , Z X, Y, Z X , Y , Z merupakan banyak klaim dari orang pertama, kedua, dan ketiga dalam keluarga tersebut.
Tentukan probabilitas bahwa total klaim dari keluarga tersebut sebanyak 2 2 2 dalam tahun tersebut, dengan diketahui bahwa orang pertama tidak memiliki klaim dalam setahun itu.
a. 1 2 \dfrac{1}{2} 2 1
b. 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
c. 12 81 \dfrac{12}{81} 81 12
d. 1 9 \dfrac{1}{9} 9 1
e. 36 81 \dfrac{36}{81} 81 36
≡ Jawaban No. 22 ›
(b). 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
ℹ Rumus ›
P [ X + Y + Z = 2 ∣ X = 0 ] = P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] P [ X = 0 ] P[X+Y+Z=2 \mid X=0] = \frac{P[X=0,\, Y+Z=2]}{P[X=0]} P [ X + Y + Z = 2 ∣ X = 0 ] = P [ X = 0 ] P [ X = 0 , Y + Z = 2 ]
Diketahui:
f ( x , y , z ) = ( 6 − x − y − z ) / 81 f(x,y,z) = (6-x-y-z)/81 f ( x , y , z ) = ( 6 − x − y − z ) /81 ; x , y , z ∈ { 0 , 1 , 2 } x,y,z \in \{0,1,2\} x , y , z ∈ { 0 , 1 , 2 }
Kondisi: X = 0 X=0 X = 0 ; target: P [ Y + Z = 2 ∣ X = 0 ] P[Y+Z=2 \mid X=0] P [ Y + Z = 2 ∣ X = 0 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung P [ X = 0 ] P[X=0] P [ X = 0 ]
P [ X = 0 ] = ∑ y = 0 2 ∑ z = 0 2 6 − 0 − y − z 81 = 1 81 ∑ y , z ( 6 − y − z ) P[X=0] = \sum_{y=0}^{2}\sum_{z=0}^{2} \frac{6-0-y-z}{81} = \frac{1}{81}\sum_{y,z}(6-y-z) P [ X = 0 ] = y = 0 ∑ 2 z = 0 ∑ 2 81 6 − 0 − y − z = 81 1 y , z ∑ ( 6 − y − z )
Nilai ( 6 − y − z ) (6-y-z) ( 6 − y − z ) untuk semua ( y , z ) ∈ { 0 , 1 , 2 } 2 (y,z) \in \{0,1,2\}^2 ( y , z ) ∈ { 0 , 1 , 2 } 2 :
y \ z y \backslash z y \ z 0 0 0 1 1 1 2 2 2 0 0 0 6 6 6 5 5 5 4 4 4 1 1 1 5 5 5 4 4 4 3 3 3 2 2 2 4 4 4 3 3 3 2 2 2
Jumlah = 6 + 5 + 4 + 5 + 4 + 3 + 4 + 3 + 2 = 36 = 6+5+4+5+4+3+4+3+2 = 36 = 6 + 5 + 4 + 5 + 4 + 3 + 4 + 3 + 2 = 36
P [ X = 0 ] = 36 81 P[X=0] = \frac{36}{81} P [ X = 0 ] = 81 36
Langkah 2: Hitung P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] P[X=0,\, Y+Z=2] P [ X = 0 , Y + Z = 2 ]
Pasangan ( Y , Z ) (Y,Z) ( Y , Z ) dengan Y + Z = 2 Y+Z=2 Y + Z = 2 : ( 0 , 2 ) , ( 1 , 1 ) , ( 2 , 0 ) (0,2),(1,1),(2,0) ( 0 , 2 ) , ( 1 , 1 ) , ( 2 , 0 )
P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] = ( 6 − 0 − 0 − 2 ) + ( 6 − 0 − 1 − 1 ) + ( 6 − 0 − 2 − 0 ) 81 = 4 + 4 + 4 81 = 12 81 P[X=0, Y+Z=2] = \frac{(6-0-0-2)+(6-0-1-1)+(6-0-2-0)}{81} = \frac{4+4+4}{81} = \frac{12}{81} P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] = 81 ( 6 − 0 − 0 − 2 ) + ( 6 − 0 − 1 − 1 ) + ( 6 − 0 − 2 − 0 ) = 81 4 + 4 + 4 = 81 12
Langkah 3: Probabilitas Bersyarat
P [ Y + Z = 2 ∣ X = 0 ] = 12 / 81 36 / 81 = 12 36 = 1 3 P[Y+Z=2 \mid X=0] = \frac{12/81}{36/81} = \frac{12}{36} = \frac{1}{3} P [ Y + Z = 2 ∣ X = 0 ] = 36/81 12/81 = 36 12 = 3 1
Hasil Akhir: (b) . 1 3 \dfrac{1}{3} 3 1
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menjawab 12 / 81 12/81 12/81 (pilihan c) — ini adalah P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] P[X=0, Y+Z=2] P [ X = 0 , Y + Z = 2 ] , bukan probabilitas bersyarat.
Lupa membagi dengan P [ X = 0 ] = 36 / 81 P[X=0] = 36/81 P [ X = 0 ] = 36/81 untuk mendapat probabilitas bersyarat.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Total klaim sebanyak 2 2 2 , diketahui X = 0 X=0 X = 0 ” → Y + Z = 2 Y+Z=2 Y + Z = 2 (karena X = 0 X=0 X = 0 , total = 0 + Y + Z = Y + Z = 0+Y+Z = Y+Z = 0 + Y + Z = Y + Z ).
▲ Red Flags ›
Selalu hitung P [ X = 0 ] P[X=0] P [ X = 0 ] sebagai penyebut; 12 / 81 12/81 12/81 adalah probabilitas bersama, bukan bersyarat.
No. 23
Perusahaan asuransi mengeluarkan dua polis independen untuk individu dengan usia yang sama. Perusahaan asuransi tersebut memodelkan distribusi lama waktu hingga terjadi kematian (dalam tahun) untuk setiap individu (dimisalkan dengan k k k ), dengan menggunakan distribusi geometrik P [ N = k ] = ( 0,99 ) k × 0,01 P[N = k] = (0{,}99)^k \times 0{,}01 P [ N = k ] = ( 0 , 99 ) k × 0 , 01 , k = 0 , 1 , 2 , … k = 0, 1, 2, \ldots k = 0 , 1 , 2 , …
Tentukan probabilitas bahwa kedua individu akan meninggal di tahun yang sama.
a. 0,001 0{,}001 0 , 001
b. 0,003 0{,}003 0 , 003
c. 0,005 0{,}005 0 , 005
d. 0,007 0{,}007 0 , 007
e. 0,009 0{,}009 0 , 009
≡ Jawaban No. 23 ›
(c). 0,005 0{,}005 0 , 005
ℹ Rumus ›
N 1 , N 2 N_1, N_2 N 1 , N 2 i.i.d. dengan P [ N = k ] = ( 0,99 ) k ( 0,01 ) P[N=k] = (0{,}99)^k(0{,}01) P [ N = k ] = ( 0 , 99 ) k ( 0 , 01 ) .
P [ N 1 = N 2 ] = ∑ k = 0 ∞ [ P [ N = k ] ] 2 = p 2 1 − ( 1 − p ) 2 P[N_1=N_2] = \sum_{k=0}^{\infty}[P[N=k]]^2 = \frac{p^2}{1-(1-p)^2} P [ N 1 = N 2 ] = k = 0 ∑ ∞ [ P [ N = k ] ] 2 = 1 − ( 1 − p ) 2 p 2
dengan p = 0,01 p = 0{,}01 p = 0 , 01 .
Diketahui:
p = 0,01 p = 0{,}01 p = 0 , 01 , q = 0,99 q = 0{,}99 q = 0 , 99
Target: P [ N 1 = N 2 ] P[N_1 = N_2] P [ N 1 = N 2 ]
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Ekspansi
P [ N 1 = N 2 ] = ∑ k = 0 ∞ ( 0,01 ) 2 ( 0,99 ) 2 k = ( 0,01 ) 2 ⋅ 1 1 − ( 0,99 ) 2 P[N_1=N_2] = \sum_{k=0}^{\infty}(0{,}01)^2(0{,}99)^{2k} = (0{,}01)^2 \cdot \frac{1}{1-(0{,}99)^2} P [ N 1 = N 2 ] = k = 0 ∑ ∞ ( 0 , 01 ) 2 ( 0 , 99 ) 2 k = ( 0 , 01 ) 2 ⋅ 1 − ( 0 , 99 ) 2 1
Langkah 2: Hitung
1 − ( 0,99 ) 2 = 1 − 0,9801 = 0,0199 1 - (0{,}99)^2 = 1 - 0{,}9801 = 0{,}0199 1 − ( 0 , 99 ) 2 = 1 − 0 , 9801 = 0 , 0199
P [ N 1 = N 2 ] = ( 0,01 ) 2 0,0199 = 0,0001 0,0199 ≈ 0,005025 ≈ 0,005 P[N_1=N_2] = \frac{(0{,}01)^2}{0{,}0199} = \frac{0{,}0001}{0{,}0199} \approx 0{,}005025 \approx 0{,}005 P [ N 1 = N 2 ] = 0 , 0199 ( 0 , 01 ) 2 = 0 , 0199 0 , 0001 ≈ 0 , 005025 ≈ 0 , 005
Hasil Akhir: (c) . 0,005 0{,}005 0 , 005
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan p = 0,99 p = 0{,}99 p = 0 , 99 sebagai parameter keberhasilan — dalam soal ini P [ N = k ] = ( 0,99 ) k ( 0,01 ) P[N=k]=(0{,}99)^k(0{,}01) P [ N = k ] = ( 0 , 99 ) k ( 0 , 01 ) , sehingga p = 0,01 p = 0{,}01 p = 0 , 01 adalah probabilitas “kematian” dan q = 0,99 q = 0{,}99 q = 0 , 99 .
Formula cepat: P [ N 1 = N 2 ] = p 2 / ( 1 − q 2 ) P[N_1=N_2] = p^2/(1-q^2) P [ N 1 = N 2 ] = p 2 / ( 1 − q 2 ) .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Bandingkan: soal Agustus 2022 (p = 0,02 p=0{,}02 p = 0 , 02 ) → P = 1 / 99 ≈ 0,010 P = 1/99 \approx 0{,}010 P = 1/99 ≈ 0 , 010 ; soal ini (p = 0,01 p=0{,}01 p = 0 , 01 ) → P ≈ 0,005 P \approx 0{,}005 P ≈ 0 , 005 .
▲ Red Flags ›
Semakin kecil p p p , semakin kecil pula probabilitas keduanya mati di tahun yang sama.
No. 24
Sebuah perusahaan asuransi memiliki 5 5 5 polis asuransi jiwa berjangka satu tahun yang saling independen. Nilai manfaat pada setiap polis adalah 100.000 100{.}000 100 . 000 . Probabilitas klaim yang terjadi pada suatu tahun untuk setiap polis yang diberikan adalah 0,2 0{,}2 0 , 2 .
Tentukan probabilitas bahwa perusahaan asuransi tersebut harus membayar lebih besar dari total ekspektasi klaim dalam suatu tahun (E [ X ] E[X] E [ X ] ).
a. 0,06 0{,}06 0 , 06
b. 0,11 0{,}11 0 , 11
c. 0,16 0{,}16 0 , 16
d. 0,21 0{,}21 0 , 21
e. 0,26 0{,}26 0 , 26
≡ Jawaban No. 24 ›
(e). 0,26 0{,}26 0 , 26
ℹ Rumus ›
K ∼ B ( 5 , 0,2 ) K \sim B(5, 0{,}2) K ∼ B ( 5 , 0 , 2 ) ; total klaim = 100.000 K = 100{.}000\,K = 100 . 000 K .
E [ K ] = 5 × 0,2 = 1 E[K] = 5 \times 0{,}2 = 1 E [ K ] = 5 × 0 , 2 = 1 → E [ Total ] = 100.000 E[\text{Total}] = 100{.}000 E [ Total ] = 100 . 000
Target: P [ 100.000 K > 100.000 ] = P [ K > 1 ] = P [ K ≥ 2 ] P[100{.}000\,K > 100{.}000] = P[K > 1] = P[K \geq 2] P [ 100 . 000 K > 100 . 000 ] = P [ K > 1 ] = P [ K ≥ 2 ]
Diketahui:
K ∼ B ( 5 , 0,2 ) K \sim B(5,\, 0{,}2) K ∼ B ( 5 , 0 , 2 ) ; E [ K ] = 1 E[K] = 1 E [ K ] = 1
“Lebih besar dari E [ X ] E[X] E [ X ] ” = K > 1 K > 1 K > 1 (eksklusif)
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Tentukan Syarat
E [ Total klaim ] = 100.000 E[\text{Total klaim}] = 100{.}000 E [ Total klaim ] = 100 . 000 . Soal menanyakan P [ Total > 100.000 ] = P [ K > 1 ] = P [ K ≥ 2 ] P[\text{Total} > 100{.}000] = P[K > 1] = P[K \geq 2] P [ Total > 100 . 000 ] = P [ K > 1 ] = P [ K ≥ 2 ] .
Langkah 2: Hitung P [ K ≤ 1 ] P[K \leq 1] P [ K ≤ 1 ]
P [ K = 0 ] = ( 0,8 ) 5 = 0,3277 P[K=0] = (0{,}8)^5 = 0{,}3277 P [ K = 0 ] = ( 0 , 8 ) 5 = 0 , 3277
P [ K = 1 ] = 5 ( 0,2 ) ( 0,8 ) 4 = 5 × 0,2 × 0,4096 = 0,4096 P[K=1] = 5(0{,}2)(0{,}8)^4 = 5 \times 0{,}2 \times 0{,}4096 = 0{,}4096 P [ K = 1 ] = 5 ( 0 , 2 ) ( 0 , 8 ) 4 = 5 × 0 , 2 × 0 , 4096 = 0 , 4096
P [ K ≤ 1 ] = 0,3277 + 0,4096 = 0,7373 P[K \leq 1] = 0{,}3277 + 0{,}4096 = 0{,}7373 P [ K ≤ 1 ] = 0 , 3277 + 0 , 4096 = 0 , 7373
Langkah 3: Hitung P [ K ≥ 2 ] P[K \geq 2] P [ K ≥ 2 ]
P [ K ≥ 2 ] = 1 − 0,7373 = 0,2627 ≈ 0,26 P[K \geq 2] = 1 - 0{,}7373 = 0{,}2627 \approx 0{,}26 P [ K ≥ 2 ] = 1 − 0 , 7373 = 0 , 2627 ≈ 0 , 26
Hasil Akhir: (e) . 0,26 0{,}26 0 , 26
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menggunakan "≥ E [ X ] \geq E[X] ≥ E [ X ] " alih-alih "> E [ X ] > E[X] > E [ X ] " — soal ini menggunakan “lebih besar dari ” (eksklusif), bukan “paling sedikit” (inklusif). Karena E [ K ] = 1 E[K]=1 E [ K ] = 1 bilangan bulat, K > 1 K > 1 K > 1 setara K ≥ 2 K \geq 2 K ≥ 2 .
Bandingkan soal Agustus 2022 (p = 0,3 p=0{,}3 p = 0 , 3 , E [ K ] = 1,5 E[K]=1{,}5 E [ K ] = 1 , 5 , target K ≥ 2 K \geq 2 K ≥ 2 ): hasilnya berbeda karena parameter berbeda.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Ekspektasi total klaim = n p × 100.000 = 1 × 100.000 = 100.000 = np \times 100{.}000 = 1 \times 100{.}000 = 100{.}000 = n p × 100 . 000 = 1 × 100 . 000 = 100 . 000 ; syarat "> 100.000 > 100{.}000 > 100 . 000 " berarti K ≥ 2 K \geq 2 K ≥ 2 .
▲ Red Flags ›
Perhatikan “lebih besar dari” (> > > ) vs “sekurang-kurangnya” (≥ \geq ≥ ) — keduanya menghasilkan batas K ≥ 2 K \geq 2 K ≥ 2 di sini, karena E [ K ] = 1 E[K]=1 E [ K ] = 1 adalah bilangan bulat.
No. 25
Misalkan X 1 X_1 X 1 dan X 2 X_2 X 2 berdistribusi binomial dan saling bebas, dengan parameter n 1 = 7 n_1 = 7 n 1 = 7 , p 1 = 0,4 p_1 = 0{,}4 p 1 = 0 , 4 dan n 2 = 8 n_2 = 8 n 2 = 8 , 1 − p 2 = 0,6 1 - p_2 = 0{,}6 1 − p 2 = 0 , 6 secara berturut-turut.
Tentukan distribusi dari Y Y Y dimana Y = 15 − X 1 − X 2 Y = 15 - X_1 - X_2 Y = 15 − X 1 − X 2 .
a. Binomial dengan parameter n y = 1 n_y = 1 n y = 1 dan p y = 0,4 p_y = 0{,}4 p y = 0 , 4
b. Binomial dengan parameter n y = 15 n_y = 15 n y = 15 dan p y = 0,4 p_y = 0{,}4 p y = 0 , 4
c. Binomial dengan parameter n y = 30 n_y = 30 n y = 30 dan p y = 0,4 p_y = 0{,}4 p y = 0 , 4
d. Binomial dengan parameter n y = 15 n_y = 15 n y = 15 dan p y = 0,6 p_y = 0{,}6 p y = 0 , 6
e. Binomial dengan parameter n y = 30 n_y = 30 n y = 30 dan p y = 0,6 p_y = 0{,}6 p y = 0 , 6
≡ Jawaban No. 25 ›
(d). Binomial dengan parameter n y = 15 n_y = 15 n y = 15 dan p y = 0,6 p_y = 0{,}6 p y = 0 , 6
ℹ Rumus ›
Sifat komplemen Binomial: jika X ∼ B ( n , p ) X \sim B(n, p) X ∼ B ( n , p ) , maka n − X ∼ B ( n , 1 − p ) n - X \sim B(n, 1-p) n − X ∼ B ( n , 1 − p ) .
Sifat reproduktif Binomial: jika U ∼ B ( m , p ) U \sim B(m, p) U ∼ B ( m , p ) dan V ∼ B ( n , p ) V \sim B(n, p) V ∼ B ( n , p ) independen, maka U + V ∼ B ( m + n , p ) U + V \sim B(m+n, p) U + V ∼ B ( m + n , p ) .
Diketahui:
X 1 ∼ B ( 7 , 0,4 ) X_1 \sim B(7, 0{,}4) X 1 ∼ B ( 7 , 0 , 4 ) ; X 2 ∼ B ( 8 , p 2 ) X_2 \sim B(8, p_2) X 2 ∼ B ( 8 , p 2 ) dengan 1 − p 2 = 0,6 1-p_2 = 0{,}6 1 − p 2 = 0 , 6 → p 2 = 0,4 p_2 = 0{,}4 p 2 = 0 , 4
Y = 15 − X 1 − X 2 = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 ) Y = 15 - X_1 - X_2 = (7 - X_1) + (8 - X_2) Y = 15 − X 1 − X 2 = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 )
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Terapkan Sifat Komplemen
7 − X 1 ∼ B ( 7 , 1 − 0,4 ) = B ( 7 , 0,6 ) 7 - X_1 \sim B(7,\; 1-0{,}4) = B(7,\; 0{,}6) 7 − X 1 ∼ B ( 7 , 1 − 0 , 4 ) = B ( 7 , 0 , 6 )
8 − X 2 ∼ B ( 8 , 1 − 0,4 ) = B ( 8 , 0,6 ) 8 - X_2 \sim B(8,\; 1-0{,}4) = B(8,\; 0{,}6) 8 − X 2 ∼ B ( 8 , 1 − 0 , 4 ) = B ( 8 , 0 , 6 )
Langkah 2: Terapkan Sifat Reproduktif
Karena X 1 ⊥ X 2 X_1 \perp X_2 X 1 ⊥ X 2 → ( 7 − X 1 ) ⊥ ( 8 − X 2 ) (7-X_1) \perp (8-X_2) ( 7 − X 1 ) ⊥ ( 8 − X 2 ) , keduanya dengan p = 0,6 p = 0{,}6 p = 0 , 6 :
Y = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 ) ∼ B ( 7 + 8 , 0,6 ) = B ( 15 , 0,6 ) Y = (7-X_1) + (8-X_2) \sim B(7+8,\; 0{,}6) = B(15,\; 0{,}6) Y = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 ) ∼ B ( 7 + 8 , 0 , 6 ) = B ( 15 , 0 , 6 )
Hasil Akhir: (d) . Binomial dengan n y = 15 n_y = 15 n y = 15 dan p y = 0,6 p_y = 0{,}6 p y = 0 , 6
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira p 2 = 0,6 p_2 = 0{,}6 p 2 = 0 , 6 karena "( 1 − p 2 ) = 0,6 (1-p_2) = 0{,}6 ( 1 − p 2 ) = 0 , 6 " — justru p 2 = 1 − 0,6 = 0,4 p_2 = 1 - 0{,}6 = 0{,}4 p 2 = 1 − 0 , 6 = 0 , 4 . Keduanya X 1 X_1 X 1 dan X 2 X_2 X 2 memiliki p = 0,4 p = 0{,}4 p = 0 , 4 .
Sifat reproduktif hanya berlaku jika p p p sama untuk kedua distribusi — di sini keduanya p = 0,4 p = 0{,}4 p = 0 , 4 sehingga sifat dapat diterapkan pada komplemen (p = 0,6 p = 0{,}6 p = 0 , 6 ).
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Y = 15 − X 1 − X 2 = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 ) Y = 15 - X_1 - X_2 = (7-X_1) + (8-X_2) Y = 15 − X 1 − X 2 = ( 7 − X 1 ) + ( 8 − X 2 ) — pecah menjadi dua komplemen terpisah sebelum menggabungkan.
▲ Red Flags ›
Komplemen B ( n , p ) B(n,p) B ( n , p ) adalah B ( n , 1 − p ) B(n, 1-p) B ( n , 1 − p ) ; reproduktif memerlukan p p p identik.
No. 26
Diberikan moment generating function untuk variabel acak X X X sebagai berikut:
M X ( t ) = 1 1 + t M_X(t) = \frac{1}{1+t} M X ( t ) = 1 + t 1
Tentukan E [ ( X − 2 ) 3 ] E[(X-2)^3] E [( X − 2 ) 3 ] .
a. 6 6 6
b. − 6 -6 − 6
c. 25 25 25
d. − 38 -38 − 38
e. 38 38 38
≡ Jawaban No. 26 ›
(d). − 38 -38 − 38
ℹ Rumus ›
E [ X n ] = M X ( n ) ( 0 ) E[X^n] = M_X^{(n)}(0) E [ X n ] = M X ( n ) ( 0 ) (turunan ke-n n n dari MGF dievaluasi di t = 0 t=0 t = 0 )
E [ ( X − 2 ) 3 ] = E [ X 3 − 6 X 2 + 12 X − 8 ] = E [ X 3 ] − 6 E [ X 2 ] + 12 E [ X ] − 8 E[(X-2)^3] = E[X^3 - 6X^2 + 12X - 8] = E[X^3] - 6E[X^2] + 12E[X] - 8 E [( X − 2 ) 3 ] = E [ X 3 − 6 X 2 + 12 X − 8 ] = E [ X 3 ] − 6 E [ X 2 ] + 12 E [ X ] − 8
Diketahui:
M X ( t ) = 1 1 + t = ( 1 + t ) − 1 M_X(t) = \dfrac{1}{1+t} = (1+t)^{-1} M X ( t ) = 1 + t 1 = ( 1 + t ) − 1
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung Momen-Momen via Turunan MGF
M X ′ ( t ) = − ( 1 + t ) − 2 ⟹ E [ X ] = M X ′ ( 0 ) = − 1 M_X'(t) = -(1+t)^{-2} \implies E[X] = M_X'(0) = -1 M X ′ ( t ) = − ( 1 + t ) − 2 ⟹ E [ X ] = M X ′ ( 0 ) = − 1
M X ′ ′ ( t ) = 2 ( 1 + t ) − 3 ⟹ E [ X 2 ] = M X ′ ′ ( 0 ) = 2 M_X''(t) = 2(1+t)^{-3} \implies E[X^2] = M_X''(0) = 2 M X ′′ ( t ) = 2 ( 1 + t ) − 3 ⟹ E [ X 2 ] = M X ′′ ( 0 ) = 2
M X ′ ′ ′ ( t ) = − 6 ( 1 + t ) − 4 ⟹ E [ X 3 ] = M X ′ ′ ′ ( 0 ) = − 6 M_X'''(t) = -6(1+t)^{-4} \implies E[X^3] = M_X'''(0) = -6 M X ′′′ ( t ) = − 6 ( 1 + t ) − 4 ⟹ E [ X 3 ] = M X ′′′ ( 0 ) = − 6
Langkah 2: Ekspansi Binomial ( X − 2 ) 3 (X-2)^3 ( X − 2 ) 3
( X − 2 ) 3 = X 3 − 3 ( 2 ) X 2 + 3 ( 2 2 ) X − 2 3 = X 3 − 6 X 2 + 12 X − 8 (X-2)^3 = X^3 - 3(2)X^2 + 3(2^2)X - 2^3 = X^3 - 6X^2 + 12X - 8 ( X − 2 ) 3 = X 3 − 3 ( 2 ) X 2 + 3 ( 2 2 ) X − 2 3 = X 3 − 6 X 2 + 12 X − 8
Langkah 3: Terapkan Nilai Harapan
E [ ( X − 2 ) 3 ] = E [ X 3 ] − 6 E [ X 2 ] + 12 E [ X ] − 8 E[(X-2)^3] = E[X^3] - 6E[X^2] + 12E[X] - 8 E [( X − 2 ) 3 ] = E [ X 3 ] − 6 E [ X 2 ] + 12 E [ X ] − 8
= ( − 6 ) − 6 ( 2 ) + 12 ( − 1 ) − 8 = − 6 − 12 − 12 − 8 = − 38 = (-6) - 6(2) + 12(-1) - 8 = -6 - 12 - 12 - 8 = -38 = ( − 6 ) − 6 ( 2 ) + 12 ( − 1 ) − 8 = − 6 − 12 − 12 − 8 = − 38
Hasil Akhir: (d) . − 38 -38 − 38
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira M X ( t ) = 1 / ( 1 + t ) M_X(t) = 1/(1+t) M X ( t ) = 1/ ( 1 + t ) adalah MGF distribusi Eksponensial — MGF Exp( 1 ) (1) ( 1 ) adalah 1 / ( 1 − t ) 1/(1-t) 1/ ( 1 − t ) . Di sini tandanya terbalik (+ t +t + t , bukan − t -t − t ), menghasilkan momen negatif.
Salah tanda: M X ′ ( 0 ) = − ( 1 + 0 ) − 2 = − 1 M_X'(0) = -(1+0)^{-2} = -1 M X ′ ( 0 ) = − ( 1 + 0 ) − 2 = − 1 (negatif!), bukan + 1 +1 + 1 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Lupa menggunakan ekspansi binomial; mengira E [ ( X − 2 ) 3 ] = ( E [ X ] − 2 ) 3 = ( − 1 − 2 ) 3 = − 27 E[(X-2)^3] = (E[X]-2)^3 = (-1-2)^3 = -27 E [( X − 2 ) 3 ] = ( E [ X ] − 2 ) 3 = ( − 1 − 2 ) 3 = − 27 .
▲ Red Flags ›
Selalu hitung turunan MGF secara eksplisit. Jangan asumsikan distribusi hanya dari bentuk MGF tanpa verifikasi tanda.
No. 27
Suatu pabrik pakaian memiliki 3 3 3 mesin tipe A A A dan 2 2 2 mesin tipe B B B . Mesin A A A dapat menghasilkan sebuah baju dengan probabilitas baju tersebut tidak cacat sebesar 0,6 0{,}6 0 , 6 . Mesin B B B dapat menghasilkan sebuah baju dengan probabilitas baju tersebut tidak cacat sebesar 0,8 0{,}8 0 , 8 . Jika sebuah mesin dipilih dan 5 5 5 buah baju dihasilkan (probabilitas untuk menghasilkan setiap baju saling independen), tentukan probabilitas mesin tersebut merupakan mesin B B B , dengan diketahui 2 2 2 dari 5 5 5 baju yang dihasilkan adalah baju yang cacat.
a. 0,2048 0{,}2048 0 , 2048
b. 0,3456 0{,}3456 0 , 3456
c. 0,2832 0{,}2832 0 , 2832
d. 0,7168 0{,}7168 0 , 7168
e. 0,6519 0{,}6519 0 , 6519
≡ Jawaban No. 27 ›
(c). 0,2832 0{,}2832 0 , 2832
ℹ Rumus ›
P [ B ∣ D ] = P [ D ∣ B ] P [ B ] P [ D ∣ A ] P [ A ] + P [ D ∣ B ] P [ B ] P[B \mid D] = \frac{P[D \mid B]\,P[B]}{P[D \mid A]\,P[A] + P[D \mid B]\,P[B]} P [ B ∣ D ] = P [ D ∣ A ] P [ A ] + P [ D ∣ B ] P [ B ] P [ D ∣ B ] P [ B ]
Diketahui:
Prior: P [ A ] = 3 / 5 P[A] = 3/5 P [ A ] = 3/5 , P [ B ] = 2 / 5 P[B] = 2/5 P [ B ] = 2/5
Mesin A: P [ cacat ] = 0,4 P[\text{cacat}] = 0{,}4 P [ cacat ] = 0 , 4 ; Mesin B: P [ cacat ] = 0,2 P[\text{cacat}] = 0{,}2 P [ cacat ] = 0 , 2
D D D = “tepat 2 2 2 dari 5 5 5 cacat”
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Likelihood P [ D ∣ A ] P[D \mid A] P [ D ∣ A ]
P [ D ∣ A ] = ( 5 2 ) ( 0,4 ) 2 ( 0,6 ) 3 = 10 ( 0,16 ) ( 0,216 ) = 0,3456 P[D \mid A] = \binom{5}{2}(0{,}4)^2(0{,}6)^3 = 10(0{,}16)(0{,}216) = 0{,}3456 P [ D ∣ A ] = ( 2 5 ) ( 0 , 4 ) 2 ( 0 , 6 ) 3 = 10 ( 0 , 16 ) ( 0 , 216 ) = 0 , 3456
Langkah 2: Likelihood P [ D ∣ B ] P[D \mid B] P [ D ∣ B ]
P [ D ∣ B ] = ( 5 2 ) ( 0,2 ) 2 ( 0,8 ) 3 = 10 ( 0,04 ) ( 0,512 ) = 0,2048 P[D \mid B] = \binom{5}{2}(0{,}2)^2(0{,}8)^3 = 10(0{,}04)(0{,}512) = 0{,}2048 P [ D ∣ B ] = ( 2 5 ) ( 0 , 2 ) 2 ( 0 , 8 ) 3 = 10 ( 0 , 04 ) ( 0 , 512 ) = 0 , 2048
Langkah 3: P [ D ] P[D] P [ D ] via Hukum Total
P [ D ] = 0,3456 ( 0,6 ) + 0,2048 ( 0,4 ) = 0,20736 + 0,08192 = 0,28928 P[D] = 0{,}3456(0{,}6) + 0{,}2048(0{,}4) = 0{,}20736 + 0{,}08192 = 0{,}28928 P [ D ] = 0 , 3456 ( 0 , 6 ) + 0 , 2048 ( 0 , 4 ) = 0 , 20736 + 0 , 08192 = 0 , 28928
Langkah 4: Posterior P [ B ∣ D ] P[B \mid D] P [ B ∣ D ]
P [ B ∣ D ] = 0,2048 × 0,4 0,28928 = 0,08192 0,28928 ≈ 0,2832 P[B \mid D] = \frac{0{,}2048 \times 0{,}4}{0{,}28928} = \frac{0{,}08192}{0{,}28928} \approx 0{,}2832 P [ B ∣ D ] = 0 , 28928 0 , 2048 × 0 , 4 = 0 , 28928 0 , 08192 ≈ 0 , 2832
Hasil Akhir: (c) . 0,2832 0{,}2832 0 , 2832
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Menjawab P [ D ∣ B ] = 0,2048 P[D \mid B] = 0{,}2048 P [ D ∣ B ] = 0 , 2048 (pilihan a) — ini likelihood, bukan posterior.
Soal ini menanyakan P [ B ∣ D ] P[B \mid D] P [ B ∣ D ] (mesin B B B yang terpilih), berbeda dengan soal Agustus 2022 yang menanyakan P [ A ∣ D ] P[A \mid D] P [ A ∣ D ] .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
P [ B ∣ D ] + P [ A ∣ D ] = 1 P[B \mid D] + P[A \mid D] = 1 P [ B ∣ D ] + P [ A ∣ D ] = 1 . Dari Agustus 2022: P [ A ∣ D ] = 0,7168 P[A \mid D] = 0{,}7168 P [ A ∣ D ] = 0 , 7168 , sehingga P [ B ∣ D ] = 1 − 0,7168 = 0,2832 P[B \mid D] = 1 - 0{,}7168 = 0{,}2832 P [ B ∣ D ] = 1 − 0 , 7168 = 0 , 2832 ✓.
▲ Red Flags ›
Soal ini serupa dengan Agustus 2022 tetapi menanyakan mesin B B B , bukan A A A . Komplementer: P [ B ∣ D ] = 1 − P [ A ∣ D ] P[B|D] = 1 - P[A|D] P [ B ∣ D ] = 1 − P [ A ∣ D ] .
No. 28
Misalkan X X X merupakan variabel acak kontinu dengan fungsi densitas f X ( x ) = x + 1 2 f_X(x) = x + \dfrac{1}{2} f X ( x ) = x + 2 1 , 0 < x < 1 0 < x < 1 0 < x < 1 . Diberikan juga fungsi densitas kondisional dari variabel acak kontinu Y Y Y , dengan diketahui X = x X = x X = x sebagai berikut:
f Y ∣ X ( y ∣ X = x ) = x + y x + 1 2 untuk 0 < x < 1 , 0 < y < 1 f_{Y|X}(y \mid X = x) = \frac{x + y}{x + \dfrac{1}{2}} \quad \text{untuk } 0 < x < 1,\ 0 < y < 1 f Y ∣ X ( y ∣ X = x ) = x + 2 1 x + y untuk 0 < x < 1 , 0 < y < 1
Tentukan f Y ( y ) f_Y(y) f Y ( y ) untuk 0 < y < 1 0 < y < 1 0 < y < 1 .
a. y + 1 2 y + \dfrac{1}{2} y + 2 1
b. y + 1 y + 1 y + 1
c. y y y
d. y − 1 2 y - \dfrac{1}{2} y − 2 1
e. y − 1 y - 1 y − 1
≡ Jawaban No. 28 ›
(a). y + 1 2 y + \dfrac{1}{2} y + 2 1
ℹ Rumus ›
f Y ( y ) = ∫ − ∞ ∞ f Y ∣ X ( y ∣ x ) f X ( x ) d x f_Y(y) = \int_{-\infty}^{\infty} f_{Y|X}(y \mid x)\,f_X(x)\,dx f Y ( y ) = ∫ − ∞ ∞ f Y ∣ X ( y ∣ x ) f X ( x ) d x
Dari definisi: f ( x , y ) = f Y ∣ X ( y ∣ x ) ⋅ f X ( x ) f(x,y) = f_{Y|X}(y|x) \cdot f_X(x) f ( x , y ) = f Y ∣ X ( y ∣ x ) ⋅ f X ( x )
Diketahui:
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung f ( x , y ) f(x,y) f ( x , y )
f ( x , y ) = f Y ∣ X ( y ∣ x ) ⋅ f X ( x ) = x + y x + 1 2 ⋅ ( x + 1 2 ) = x + y f(x,y) = f_{Y|X}(y|x) \cdot f_X(x) = \frac{x+y}{x+\frac{1}{2}} \cdot \left(x+\frac{1}{2}\right) = x + y f ( x , y ) = f Y ∣ X ( y ∣ x ) ⋅ f X ( x ) = x + 2 1 x + y ⋅ ( x + 2 1 ) = x + y
Langkah 2: Hitung Marginal f Y ( y ) f_Y(y) f Y ( y )
f Y ( y ) = ∫ 0 1 f ( x , y ) d x = ∫ 0 1 ( x + y ) d x f_Y(y) = \int_0^1 f(x,y)\,dx = \int_0^1 (x+y)\,dx f Y ( y ) = ∫ 0 1 f ( x , y ) d x = ∫ 0 1 ( x + y ) d x
= [ x 2 2 + x y ] 0 1 = 1 2 + y = \left[\frac{x^2}{2} + xy\right]_0^1 = \frac{1}{2} + y = [ 2 x 2 + x y ] 0 1 = 2 1 + y
= y + 1 2 = y + \frac{1}{2} = y + 2 1
Hasil Akhir: (a) . y + 1 2 y + \dfrac{1}{2} y + 2 1
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Lupa mengalikan f Y ∣ X f_{Y|X} f Y ∣ X dengan f X f_X f X sebelum mengintegrasikan — kedua faktor harus dikalikan untuk mendapat distribusi bersama.
Perhatikan bahwa faktor ( x + 1 / 2 ) (x+1/2) ( x + 1/2 ) di penyebut dan pembilang saling menghilang, menyederhanakan perhitungan.
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
f Y ( y ) = ∫ f Y ∣ X ( y ∣ x ) d x f_Y(y) = \int f_{Y|X}(y|x)\,dx f Y ( y ) = ∫ f Y ∣ X ( y ∣ x ) d x saja (tanpa f X f_X f X ) adalah keliru — yang benar adalah ∫ f Y ∣ X ( y ∣ x ) f X ( x ) d x \int f_{Y|X}(y|x)\,f_X(x)\,dx ∫ f Y ∣ X ( y ∣ x ) f X ( x ) d x .
▲ Red Flags ›
Kanselasi ( x + 1 / 2 ) (x+1/2) ( x + 1/2 ) adalah ciri soal yang “didesain” — kenali pola ini sebagai teknik soal CF2.
No. 29
Misalkan X X X berdistribusi seragam pada interval ( 0 , 8 ) (0, 8) ( 0 , 8 ) . Diberikan X = x X = x X = x , sedemikian sehingga Y Y Y berdistribusi seragam pada interval ( 0 , x ) (0, x) ( 0 , x ) .
Tentukan Cov ( X , Y ) \text{Cov}(X, Y) Cov ( X , Y ) .
a. 4 3 \dfrac{4}{3} 3 4
b. 8 3 \dfrac{8}{3} 3 8
c. 12 3 \dfrac{12}{3} 3 12
d. 24 3 \dfrac{24}{3} 3 24
e. 32 3 \dfrac{32}{3} 3 32
≡ Jawaban No. 29 ›
(b). 8 3 \dfrac{8}{3} 3 8
ℹ Rumus ›
Cov ( X , Y ) = E [ X Y ] − E [ X ] E [ Y ] \text{Cov}(X,Y) = E[XY] - E[X]\,E[Y] Cov ( X , Y ) = E [ X Y ] − E [ X ] E [ Y ]
Hukum ekspektasi total: E [ X Y ] = E [ E [ X Y ∣ X ] ] = E [ X ⋅ E [ Y ∣ X ] ] E[XY] = E[E[XY \mid X]] = E[X \cdot E[Y \mid X]] E [ X Y ] = E [ E [ X Y ∣ X ]] = E [ X ⋅ E [ Y ∣ X ]]
E [ Y ] = E [ E [ Y ∣ X ] ] E[Y] = E[E[Y \mid X]] E [ Y ] = E [ E [ Y ∣ X ]]
Diketahui:
X ∼ U ( 0 , 8 ) X \sim U(0,8) X ∼ U ( 0 , 8 ) : E [ X ] = 4 E[X] = 4 E [ X ] = 4 , E [ X 2 ] = 64 / 3 E[X^2] = 64/3 E [ X 2 ] = 64/3
Y ∣ X = x ∼ U ( 0 , x ) Y \mid X = x \sim U(0,x) Y ∣ X = x ∼ U ( 0 , x ) : E [ Y ∣ X ] = X / 2 E[Y \mid X] = X/2 E [ Y ∣ X ] = X /2
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Hitung E [ Y ] E[Y] E [ Y ]
E [ Y ] = E [ E [ Y ∣ X ] ] = E [ X 2 ] = E [ X ] 2 = 4 2 = 2 E[Y] = E[E[Y \mid X]] = E\!\left[\frac{X}{2}\right] = \frac{E[X]}{2} = \frac{4}{2} = 2 E [ Y ] = E [ E [ Y ∣ X ]] = E [ 2 X ] = 2 E [ X ] = 2 4 = 2
Langkah 2: Hitung E [ X Y ] E[XY] E [ X Y ]
E [ X Y ] = E [ E [ X Y ∣ X ] ] = E [ X ⋅ E [ Y ∣ X ] ] = E [ X ⋅ X 2 ] = E [ X 2 ] 2 E[XY] = E[E[XY \mid X]] = E\!\left[X \cdot E[Y \mid X]\right] = E\!\left[X \cdot \frac{X}{2}\right] = \frac{E[X^2]}{2} E [ X Y ] = E [ E [ X Y ∣ X ]] = E [ X ⋅ E [ Y ∣ X ] ] = E [ X ⋅ 2 X ] = 2 E [ X 2 ]
E [ X 2 ] = Var ( X ) + ( E [ X ] ) 2 = ( 8 − 0 ) 2 12 + 16 = 64 12 + 16 = 16 3 + 16 = 64 3 E[X^2] = \text{Var}(X) + (E[X])^2 = \frac{(8-0)^2}{12} + 16 = \frac{64}{12} + 16 = \frac{16}{3} + 16 = \frac{64}{3} E [ X 2 ] = Var ( X ) + ( E [ X ] ) 2 = 12 ( 8 − 0 ) 2 + 16 = 12 64 + 16 = 3 16 + 16 = 3 64
E [ X Y ] = 64 / 3 2 = 32 3 E[XY] = \frac{64/3}{2} = \frac{32}{3} E [ X Y ] = 2 64/3 = 3 32
Langkah 3: Hitung Kovarians
Cov ( X , Y ) = E [ X Y ] − E [ X ] E [ Y ] = 32 3 − 4 × 2 = 32 3 − 8 = 32 − 24 3 = 8 3 \text{Cov}(X,Y) = E[XY] - E[X]\,E[Y] = \frac{32}{3} - 4 \times 2 = \frac{32}{3} - 8 = \frac{32-24}{3} = \frac{8}{3} Cov ( X , Y ) = E [ X Y ] − E [ X ] E [ Y ] = 3 32 − 4 × 2 = 3 32 − 8 = 3 32 − 24 = 3 8
Hasil Akhir: (b) . 8 3 \dfrac{8}{3} 3 8
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Mengira E [ X Y ] = E [ X ] ⋅ E [ Y ] E[XY] = E[X] \cdot E[Y] E [ X Y ] = E [ X ] ⋅ E [ Y ] (karena salah mengira X ⊥ Y X \perp Y X ⊥ Y ) — X X X dan Y Y Y tidak independen karena Y Y Y bergantung pada X X X .
Salah menghitung E [ X 2 ] = ( E [ X ] ) 2 = 16 E[X^2] = (E[X])^2 = 16 E [ X 2 ] = ( E [ X ] ) 2 = 16 — Var( U ( 0 , 8 ) ) = 64 / 12 ≠ 0 (U(0,8)) = 64/12 \neq 0 ( U ( 0 , 8 )) = 64/12 = 0 , jadi E [ X 2 ] = 64 / 3 ≠ 16 E[X^2] = 64/3 \neq 16 E [ X 2 ] = 64/3 = 16 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
Var( U ( 0 , a ) ) = a 2 / 12 (U(0,a)) = a^2/12 ( U ( 0 , a )) = a 2 /12 ; untuk a = 8 a=8 a = 8 : Var = 64 / 12 = 16 / 3 = 64/12 = 16/3 = 64/12 = 16/3 .
▲ Red Flags ›
Gunakan Hukum Total Ekspektasi (E [ g ( X , Y ) ] = E [ E [ g ( X , Y ) ∣ X ] ] E[g(X,Y)] = E[E[g(X,Y)|X]] E [ g ( X , Y )] = E [ E [ g ( X , Y ) ∣ X ]] ) setiap kali distribusi bersyarat diberikan.
No. 30
Misalkan variabel acak X X X dengan fungsi densitas sebagai berikut:
f ( x ) = { 2,5 ⋅ ( 200 ) 2,5 x 3,5 , untuk x ≥ 200 0 , lainnya f(x) = \begin{cases} \dfrac{2{,}5 \cdot (200)^{2{,}5}}{x^{3{,}5}}, & \text{untuk } x \geq 200 \\ 0, & \text{lainnya} \end{cases} f ( x ) = ⎩ ⎨ ⎧ x 3 , 5 2 , 5 ⋅ ( 200 ) 2 , 5 , 0 , untuk x ≥ 200 lainnya
Tentukan selisih antara persentil ke-30 dan persentil ke-70 dari X X X .
a. 35 35 35
b. 93 93 93
c. 124 124 124
d. 131 131 131
e. 298 298 298
≡ Jawaban No. 30 ›
(b). 93 93 93
ℹ Rumus ›
Distribusi Pareto: α = 2,5 \alpha = 2{,}5 α = 2 , 5 , θ = 200 \theta = 200 θ = 200 .
F ( x ) = 1 − ( 200 x ) 2,5 , x ≥ 200 F(x) = 1 - \left(\frac{200}{x}\right)^{2{,}5}, \quad x \geq 200 F ( x ) = 1 − ( x 200 ) 2 , 5 , x ≥ 200
Persentil ke-p p p : x p = 200 ( 1 − p ) 1 / 2,5 = 200 ( 1 − p ) 0,4 x_p = \dfrac{200}{(1-p)^{1/2{,}5}} = \dfrac{200}{(1-p)^{0{,}4}} x p = ( 1 − p ) 1/2 , 5 200 = ( 1 − p ) 0 , 4 200
Diketahui:
Pareto α = 2,5 \alpha=2{,}5 α = 2 , 5 , θ = 200 \theta=200 θ = 200
Target: x 0,70 − x 0,30 x_{0{,}70} - x_{0{,}30} x 0 , 70 − x 0 , 30
▸ Langkah Pengerjaan ›
Langkah 1: Persentil ke-30 (p = 0,30 p=0{,}30 p = 0 , 30 )
x 0,30 = 200 ( 0,70 ) 0,4 x_{0{,}30} = \frac{200}{(0{,}70)^{0{,}4}} x 0 , 30 = ( 0 , 70 ) 0 , 4 200
( 0,70 ) 0,4 = e 0,4 ln 0,70 = e 0,4 × ( − 0,3567 ) = e − 0,1427 ≈ 0,8670 (0{,}70)^{0{,}4} = e^{0{,}4 \ln 0{,}70} = e^{0{,}4 \times (-0{,}3567)} = e^{-0{,}1427} \approx 0{,}8670 ( 0 , 70 ) 0 , 4 = e 0 , 4 l n 0 , 70 = e 0 , 4 × ( − 0 , 3567 ) = e − 0 , 1427 ≈ 0 , 8670
x 0,30 ≈ 200 0,8670 ≈ 230,7 x_{0{,}30} \approx \frac{200}{0{,}8670} \approx 230{,}7 x 0 , 30 ≈ 0 , 8670 200 ≈ 230 , 7
Langkah 2: Persentil ke-70 (p = 0,70 p=0{,}70 p = 0 , 70 )
x 0,70 = 200 ( 0,30 ) 0,4 x_{0{,}70} = \frac{200}{(0{,}30)^{0{,}4}} x 0 , 70 = ( 0 , 30 ) 0 , 4 200
( 0,30 ) 0,4 = e 0,4 ln 0,30 = e 0,4 × ( − 1,2040 ) = e − 0,4816 ≈ 0,6178 (0{,}30)^{0{,}4} = e^{0{,}4 \ln 0{,}30} = e^{0{,}4 \times (-1{,}2040)} = e^{-0{,}4816} \approx 0{,}6178 ( 0 , 30 ) 0 , 4 = e 0 , 4 l n 0 , 30 = e 0 , 4 × ( − 1 , 2040 ) = e − 0 , 4816 ≈ 0 , 6178
x 0,70 ≈ 200 0,6178 ≈ 323,7 x_{0{,}70} \approx \frac{200}{0{,}6178} \approx 323{,}7 x 0 , 70 ≈ 0 , 6178 200 ≈ 323 , 7
Langkah 3: Selisih
x 0,70 − x 0,30 ≈ 323,7 − 230,7 = 93,0 ≈ 93 x_{0{,}70} - x_{0{,}30} \approx 323{,}7 - 230{,}7 = 93{,}0 \approx 93 x 0 , 70 − x 0 , 30 ≈ 323 , 7 − 230 , 7 = 93 , 0 ≈ 93
Hasil Akhir: (b) . 93 93 93
◈ Jebakan Umum ›
⬡ Kesalahan Konseptual ›
Bandingkan dengan soal Agustus 2022 (persentil ke-40 dan ke-80) → selisih ≈ 136 \approx 136 ≈ 136 ; dan soal April 2022 ini (persentil ke-30 dan ke-70) → selisih ≈ 93 \approx 93 ≈ 93 . Distribusi Pareto yang sama tetapi kuantil berbeda.
Menggunakan eksponen 1 / 2,5 = 0,4 1/2{,}5 = 0{,}4 1/2 , 5 = 0 , 4 dengan benar — bukan 2,5 2{,}5 2 , 5 .
⬡ Kesalahan Interpretasi Soal ›
“Selisih antara persentil ke-30 dan ke-70” = x 0,70 − x 0,30 x_{0{,}70} - x_{0{,}30} x 0 , 70 − x 0 , 30 (persentil lebih tinggi dikurangi lebih rendah, hasilnya positif).
▲ Red Flags ›
Rumus Pareto: x p = θ / ( 1 − p ) 1 / α x_p = \theta/(1-p)^{1/\alpha} x p = θ / ( 1 − p ) 1/ α . Untuk α = 2,5 \alpha = 2{,}5 α = 2 , 5 : eksponen = 1 / 2,5 = 0,4 = 1/2{,}5 = 0{,}4 = 1/2 , 5 = 0 , 4 .